EBIKOLWA (VERBS)

EBIKOLWA (VERBS)
Ekikolwa ky’ekigambo ekiraga omukozi (subject) kyakola okugeza okuwandiika, okusoma,
okulima, okulya, okuzannya
Ebikolwa bigabanyizibwamu ebiti bibiri
1. Ebyemala
Bino bye bikolwa ebisobola okwetengerera byokka ate ne biwa amakulu. Ebikolwa bino
tubyawulamu emirundi ebiri era bye bino
a) Ebyetaaga erinnya erikolebwako (transitive verbs)
Bino ebikolwa bwe biba nga byeyambisiddwa mu seentensi bibeera byetaaga erinnya
erikolebwako okusobola okuggyayo amakulu n’okumalawo okubuusabuusa. Okugeza
❖
Okuvuga (emmotoka, eggaali, ekipiira)
❖
Okukuba (ebijanjaalo, ente, emisota)
❖
Okulunda (enkoko, ente, embuzi, enjuki)
❖
Okusumulula (ensawo, omugugu, embuzi)
Eby’okulabirako
❖
Maama twamusanze akuba bijanjaalo.
❖
Kitaffe tumulese alya kikajjo kye baleese.
❖
Akalenzi kabadde kalunda buliga.
b) Ebitetaaga linnya likolebwako (intransitive verbs)
Bino ebikolwa biba biggyayo amakulu ne bwe kutabeerako linnya likolebwako era muno
mwe muli, okufuluuta, okuseka, okufa, okutunula, okunyiza, okwerumika, okwebaka,
okukaaba n’ebirala keesedde.
Eby’okulabirako
❖
Omulenzi tumusanze atunula.
❖
Lekeeraawo okwebakira mu kibiina.
❖
Tumulese asumagira.
2. Ebiteemala
Bino bikolanga ebikolwa ebiyambi era tebisobola kwetengerera byokka ne biwa amakulu
okugeza gira, tera, -kanda, -va, -jja, bade(okuba), sooka, lyoka
Eby’okulabirako
❖
Musooke musome essaala mulyoke mwebake.
❖
Temutweraliikirira tunaatera okubaviira ewammwe.
❖
Abaana bava kuzannyira mu nnimiro yange.
Bajja kuzannyira mu kkubo.

Related Content


Comments

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *