WAKISSHA
Uganda Advanced Certificate of Education
LUGANDA
LITULICA MU LUGANDA
Olupapula olwokusatu
Essaawa ssatu (3)
EBIGOBERERWA:
Olupapula luno lugabanyiziddwamu ebitundu bisatu A, B, ne C
Mu kitundu A kolamu ekibuuzo kimu (1)
Mu kitundu B kolamu ebibuuzo bibiri (2) ekimu kya Puloozi n ‘ekirala kimu okuva
mu bitontome.
Mu kitundu C kolamu ekibuuzo kimu (I).
Ddamu ebibuuzo bina (4) byonna awamu.
Bikkula
EKITUNDU A
ENGERO ENJIIYE
Ddamu ekibuuzo kimu kyokka ng’okiggya mu nnamba 1, 2, 3 oba 4.
SSEMWANGA KIVUMBI BANTUBALAMU•. Gwolulambuza
1.
Ssemwanga munnabyabuwangwa kayingo. Weesigame ku lugero
Gwolulambuza okkaatirize endowooza eno.
(obubonero 25)
2.
Ndyanabassi Wilson ow’eljljonge? . . . wampa Ssabasajja. . . “Genda
onnamulireko obuganda”.
(i)
Baani aboogerezeganya mu mboozi eyo? (obubonero 2) (ii) Ebigambo ebyo
bisimbuddwa mu ssuula ki? (akabonero l) (iii) Mu bimpimpi, nnyonnyola ebyali
byakabaawo ebigambo okwogerwa.
(obubonero 5)
(iv)
Biki ebyaddirira amangu ddala?
(obubonero 5)
(v)
Bubaka ki bw’ofuna omuwandiisi bw’ayagala okutuusa ku basomi be okuva mu
ssuula eno? (obubonero 12)
NKASA MUSA MUTYABA: Agamyuka omutezi
3.
Omuwandiisi w’olugero afubye okutuukiriza amakulu g’omutwe gw’akatabo.
Nga weeyambisa ebyokulabirako nnyonnyola obutuufu bwa kino.
(obubonero 25)
4.
“Entuuyo z’otatonyeza ng’oli muvubuka ziritonnya nga maziga ng’okuze”.
(i)
Ebigambo ebyo ani abyogera era biggyiddwa wa mu lugero?
(obubonero 3)
(ii)
Mu ssuula omusimbuddwa ebigambo ebyo omwogezi ayagadde kutulaga ebyo
ebiri ku kyalo wamu nenneeyisa y’abantu abatali bamu.
Kakasa kino n’ebyokulabirako.
(obubonero 10)
(iii)
Omuwandiisi yagenderera ki okututeera essuula eyo mu lugero?
(obubonero 12)
EKITUNDU B
Ddamu ekibuuzo kya Ppuloozi n’ekirala kimu okuva mu bitontome.
PPULOOZI
5.
Soma ekitundu kino oluvannyuma oddemu ebibuuzo.
Enswagiro, okuvuuvuma n’okuboggola kw’embwa yange Buyisibwomu bye
byansisimula mu tulo otungi twe nalima. Newankubadde nga bulijjo neebakanga
mavumira olw’ababbi abaatutigomyanga mu biseera ebyo„ ku luno nali neebakidde
ddala kabooleredde ng’omunafu omulekere obuliri era tebiba kuba bino ebyagwawo
nandyebase n’embugo ne nzikukuza!
Wakati mu kufumintiriza ekiguddewo nga n’omubiri gumeze olutiko, enswagiro
zaagenda zeeyongera bweyongezi okusemberera ddala ku nju yange. Bwe nalingiza ebweru
mu ddirisa, ng’omusirikale ali awo akirako esanafu. Omwezi gwali gwa ggaboggabo nga
gwaka kasamuli era nga nsobola n’okulaba ebyambalo ebyamadowadowa abaserikale bye
baali bambadde. Yo embwa yange buyisibwomu yali etandise okubazinya oluguje.
Newankubadde ng’abaserikale batera nnyo okwagala embwa, naye eno eyali ebafuukidde
ekyambika baali tebakyayinza kugigumikiriza.
Akavuvumano akaali wabweru n’embwa kaddirirwa okubwatuka kw’esasi
Buyisibwomu baali bamulumizza ekivu. Kitawe yarjarjalamu ebiri ne lukkiriza e
zirakumwa gye zittira ng’omuddo.
Okuttibwa kw’embwa yange kwantengula omutima ne nkakasiza ddala nti luno si
Iwali Iwa mannyowenu, guno gwe nali nzizizza gwali gwa Namunkululu ogwa
Nnaggomola gudda ku bbali. Naye ddala gwali musango ki? Saali mubbi, saali
munnabyabufuzi, wadde okukirowoozako nti nsobola okulya mu nsi yange olukwe. Naye
kati nzuuno nali njolekedde okutwalibwa mu Mpiimeerebera, abangi gye baagendanga,
abatono ennyo ne basobola okuvaayo nga balamu.
Emmeeme yange yatolontoka n’eddayo olwebyo mmange Aziiza Tezigattwa bye
yaooambanga ng’ansendasenda nve ku kirowoozo kyokusoma ebyamawulire olw’obuzibu
n’akasimba mutwe ebiri mu mulimu guno. Nnyabo awo eyeerekerezanga buli kamu
olw’okusoma kwange, yanyolwa nnyo bwe nasalawo okusoma ebyamawulire so nga ye yali
anjagaliza busomesa. Newankubadde nga okumulaga ebirungi enfaafa ebiri mu mulimu
guno, kyokka ye omukadde omukazi yakubira ddala enkanda wansi nga bwagamba nti,
“Mwana wange, akanatta tekabula muga!”
(Byesigamiziddwa ku Agamyuka omutezi aka Nkata nga waliwo ebyongeddwamu)
Ebibuuzo:
(a) Ekitundu ky’osomye kirondere omutwe owe n’ensonga Iwaki ogwo gwe mutwe
gw’olonze.
(obubonero 2)
(b) Laga ebintu eby’enjawulo ebifuula omunyumya w’emboozi eyo okubeera
omunyumya ow’omulembe. (obubonero 6)
(c) Lambulula ensengeka y’ebirowoozo mu kitundu ekyo. (obubonero 5)
(d) Bw’osoma ekitundu ekyo kikuteeka mu mbeera ki era Iwaki?
(obubonero
5)
(e)
Maama w’omunyumya azimbiddwa atya?
(obubonero 3)
(f) Menya ebifaananyi ebyeyambisiddwa mu kitundu ky’osomye.
(obubonero
2)
Nyonnyola amakulu g’ebigambo bino okusinziira ku kitundu kyosomye.
(obubonero 2)
(i)
okubazinya oluguje
(ii) n’ akasimba mutwe
Bikkula
EBITONTOME
Ddamu ekibuuzo kimu kyokka ng’okiggya mu nnamba 6, 7, 8 Oba 9
KIZZA MUKASA: Omulyammere Kkoyi
6.
Soma ekitontome kino n’oluvannyuma oddemu ebibuuzo ku nkomerero yaakyo.
Omwana wa nnyabo omubbeere ggwe,
Ggwe toli wa ssebo OYO Iwa bubbeere, Gwe
omubbeere, l)ljamba omubbeere, Laba laba laba
bino, gwe omubbeere.
Twakula bumu ffe abaana ba nnyabo,
Nga tewali atondowala tuli bukuyege, Bwe
nayitamuuko nze wanneeyunira, Nakujunanga
mu bingi bye siiyogere,
Nga tuli bumu ffena baana ba nnyabo.
Kye nnalaba luno jjuuzi saakisuubira,
Kyali kya nsonyi nnyingi sikutendera,
Wayagala okusiimibwa n’otukijjanya, Wayagala
kuganzibwa n’otusombera, Ng’olya mu lusuku
Iulime luno Iuzise!
Weetemaatema bingi ku booluganda,
Nti ogamba gundi nno taabe mukopi? Ankola
biibino baaba ne nneewunika,
Olulala yansoya bino ne nneemagaza, Saamanyi nti
ffenna tutyo oli na mpiri!
Naye mubbeere nze bino ka mbyase,
Nnakupiika ensimbi, Iwa bbeere eryo,
Wafuukamu omuntu, Iwa bbeere eryo,
Wakolanga
ogwejo,
Iwa bbeere
eryo,
Nakubiita nnyo nze, kuyonka ku limu, Bye
nakukoleranga wansasula bulwa? Ggwe
omubbeere!
Kyankola bubi ebbeere okutugendako,
Nandigenze ewa nnyabo n’obituulamu,
N’ akugolola ettumba ly’Abalyammere, Naye
yatugendako nyabo nze nsula bubi, Kanfube
nkole ebingi nga wezza ebimu!
Ebibuuzo
(i) Lwaki omuwandiisi ekigambo Omubbeere akiddil)ljanye enfunda eziwera mu
kitontome kino? (obubonero 5) (ii) Nnyonyola ku bukodyo bw’empumba y’ amaloboozi
omuwandiisi bwe yeeyambisizza mu kitontome kino. (obubonero 5) (iii) Nnyonyola ku
neeyisa y’omuntu atontomebwako mu kitontome kino.
(obubonero 5)
(iv)
Obutontontomi bw’omuwandiisi bweyolekedde butya mu kitontome kino?
(obubonero 5)
(v)
Nnyonyola amakulu g’ebigambo bino nga bwebikozeseddwa mu
kitontome.
(obubonero 5)
Omubbeere
Tuli bukuyege
Ka
mbyase
ebbeere
n
‘obituulamu
7.
(a)
Omulya mmere kkoyi kitegeeza ki? (obubonero 3)
(b) Omuwandiisi anogaanyizza atya amakulu g’omutwe mu bitontome bye?
(obubonero 22)
HUGO SSEMATIMBA: Abooluganga ab ‘eenda emu
8.
Soma ekitontome kino n’oluvannyuma oddemu ebibuuzo ku nkomerero yaakyo.
NNANTAGGWA MALAMBULA
Bwe ndowoza abalungi abansanyusa
Bonna kyenkanyi mbasiima nnyo
Kyokka ali omu yekka gwe ndobola Ye
wuuyo Nantaggwa Malambula asinga
Ye wuuyo ow’omukwano gwe nnyimba
Nnyabo mutambuza ddembe era omuteefu
Kankwogereko ggwe eyaoanza n’akatagga
Owuniikiriza ng’obutiko obubaala
Obututunuka nga bunekedde
Obujja tolabye naye amatendo.
Kyokka Namugereka yakukola ggwe
Walungiwa g’ekitooke kya ssiira
Ekyegazaanya mu tembo enjaliire
Wakula akabiri akayooyoote ng’oluwombo Oluwombo
lw’embuga omuli ebirungi
Wayiga ennamusa emalamu obukoowu
Buli lwe nkomawo n’ondaga omukwano
Ne nneesunako olw’omukisa omuzaale
Ne ntendereza Lugaba eyateesa
Tubeere wamu nga naye atubeera.
Laba essanyu bwe lindaaza ng’atamidde
Kitawe nzenna ne mbugaabugana olw’omukwano
Ng’anti oluyiira lummalawo olw’okuba ggwe
Muliro gwange gwe njotako ggwe tabaaza
Enjuba ne bw’eteyaka mba mmatidde.
Bikkula
Lwa mulungi baalugera teruggwa matenda
Ebingi sibyogedde kankome awo
Naye buli lukya ne musaba Lugaba OYO
Agira atukuumirawo mu mukwano
Kuba nnyabo ndidaagira wa ng’ondese awo!
Ebibuuzo:
(i) Nnyonyola ku nsengeka y’ekitontome kino.
(obubonero
7)
(ii)
Bintu
ki
omuwandiisi bye yeeyambisizza okuzimba ekitontome kino?
(obubonero 7) (iii)
Bw’osoma ekitontome kino kikussa mu mbeera ki era Iwaki?
(obubonero 4)
(iv) Nokolayo olunyiriri lumu olulaga nti omutontomi teyeemaliridde ku OYO
gw’ayogerako yekka. (obubonero
3)
(v)
Nnyonyola
ebintu
eby’enjawulo
ebigendereddwa mu lunyiriri luno
“Tubeere wamu nga naye atubeera”
(obubonero 4)
9.
Ekitontome Abooluganda Ab’enda emu kitagguludde kitya obulamu bwaffe n’eneeeyisa
eya bulijjo?
(obubonero 25)
EKITUNDU C:
EMIZANNYO
MERCY MIREMBE: Ssemitego omuvizzi kkungwa
10.
Mercy Mirembe afubye atya okutuggirayo ekifaananyi ky’omukazi wa leero mu
muzannyo guno?
(obubonero 25)
II.
“Ky’otonnalya tokyesunga” olugero luno lutuukira lutya ku Ssemitego?
(obubonero 25)
WAALABYEKI MAGOBA: Namulanda
12.
“Akabi tekabula musombi Kajabaga yasomba abaganda ” olugero luno lutuukira lutya
ku byeeyolekera mu muzannyo Nnamulanda? (obubonero 25)
13.
Singa
buli
muzannyi
atuukiriza
obuvunaanyizibwa
bwe
omuzannyo
guno
tegwandiwedde nga bwe guggwa. Nnyonyola obutuufu bw’ensonga eno.
(obubonero 25)
BIKOMYE WANO.
Leave a Reply