{"id":510,"date":"2025-04-24T09:31:04","date_gmt":"2025-04-24T09:31:04","guid":{"rendered":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/uncategorized\/engero-za-baganda-luganda-proverbs-15\/"},"modified":"2025-04-24T09:31:13","modified_gmt":"2025-04-24T09:31:13","slug":"engero-za-baganda-eza-w-luganda-proverbs-prefix-w","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/engero-za-baganda-luganda-proverbs\/engero-za-baganda-eza-w-luganda-proverbs-prefix-w\/","title":{"rendered":"Engero za Baganda eza &#8211; W\u00a0 &#8211; Luganda Proverbs prefix &#8211; W\u00a0"},"content":{"rendered":"<h2>Engero za Baganda eza &#8211; W\u00a0 &#8211; Luganda Proverbs prefix &#8211; W<\/h2>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2025\/04\/luganda-proverbs-engero.jpg\" alt=\"luganda proverbs engero\" \/><\/p>\n<p>1. Wa baana bangi : tasala musango  <\/p>\n<p>2.  Wabisegguusi mwana : ne Waluggi mwana?   <\/p>\n<p>3.  Wa buggabugga : ng&#8217;omwavu akomera ennyumba  <\/p>\n<p>4.  Wadde wadde : Busujju bukira Butambala  <\/p>\n<p>5.  Wagenda ekkovu : n&#8217;essonko  <\/p>\n<p>6.  Wagenda engabo : n&#8217;effumu we libeera  <\/p>\n<p>7.  Wagenda enkumbi : tewaba wabi  <\/p>\n<p>8.  Wagendagenda : y&#8217;afuna ekisulo  <\/p>\n<p>9.  Waggumbulizi ky&#8217;aba nakyo : ky&#8217;awa munywanyi we  <\/p>\n<p>10.  Wagumba ennume : n&#8217;enduusi we zibeera  <\/p>\n<p>11.  Wagwa ekku : tiwabula bulondererwa  <\/p>\n<p>12.  Wagwa kinene : watuukibwa (ng&#8217;afudde mugagga)  <\/p>\n<p>13.  Wa kabatukira : talya nkoko ya mwavu  <\/p>\n<p>14.  Wakabibi afuluma ng&#8217;asiba ag&#8217;akake  <\/p>\n<p>15.  Wa kalogojjo nga mubumbi : asula watonnya ng&#8217;essubi amalira ku nkoomi  <\/p>\n<p>16.  W&#8217;akaalo ke : bw&#8217;asanga bw&#8217;ayisa  <\/p>\n<p>17.  Wa kamwa : tabulako musiri gwe  <\/p>\n<p>18.  Wa kanyumiza tiwaala nkoko : waala amayiba  <\/p>\n<p>19.  Wakasanke : afuuyira zirwana  <\/p>\n<p>20.  W&#8217;akatale gy&#8217;assa ensawo ye : nga ye emuli ekkubo  <\/p>\n<p>21.  Wa katuubo : tabuulirwa bugenyi  <\/p>\n<p>22.  Waake alye : obummi tebuggyawo luganda  <\/p>\n<p>23.  Wakka awunya : nga ggwe omulumbye ku nswa ze  <\/p>\n<p>24.  Wakonkomi lw&#8217;assa : lw&#8217;anegula  <\/p>\n<p>25.  Wakubirwa mubaka : tiwakka mirembe  <\/p>\n<p>26.  Wakula ennume : tewakula emu  <\/p>\n<p>27.  Wa kunyumiza tiwaala nkoko : waala ebyoya  <\/p>\n<p>28.  Wakyemalira ng&#8217;engalo ensajja  <\/p>\n<p>29.  Walabye malinnya : amakka ganaabula  <\/p>\n<p>30.  Walabyewo ki? : akusinza omusango  <\/p>\n<p>31.  Wall akadiba : waagala kasambajjo  <\/p>\n<p>32.  Waluggyo akalanga bya banne  <\/p>\n<p>33.  Walumbe atebuka  <\/p>\n<p>34.  Walumbe sowaanya : alina akake akeeriire  <\/p>\n<p>35.  Walumbe talya : atereka buteresi  <\/p>\n<p>36.  Walumbe tawoza : akutta n&#8217;ensonga  <\/p>\n<p>37.  Walungi tiwaba wannyu  <\/p>\n<p>38.  Wali akaloka : embizzi w&#8217;ezza omumwa  <\/p>\n<p>39.  Wamala okulya obwakabaka : tokyalina kye weetaaga  <\/p>\n<p>40.  Wa maanyi abulwa w&#8217;avuba : Nnamalere yabulwa omwalo  <\/p>\n<p>41.  Wa maanyi matono &#8211; &#8211; ( Ow&#8217;amaanyi amatono: )   <\/p>\n<p>42.  Wambula dda : bw&#8217;atakuzinga muggo, akuzinga bugenyi  <\/p>\n<p>43.  Wa mbuzi akunga wa maliga  <\/p>\n<p>44.  Wambwa aludde : n&#8217;ebigobero kw&#8217;atadde (= we byenkan Wambwa alu-dde okulabika : nga n&#8217;ebigobero  <\/p>\n<p>45.  Wambwa ayiggira (asaggira) agage n&#8217;aga mukama we  <\/p>\n<p>46.  Wambwa takaabira ggumba  <\/p>\n<p>47.  Wambwa tiyeeraba kimuli mu liiso (ku nnyindo)  <\/p>\n<p>48.  Wambwa y&#8217;akiza mukama we amagezi  <\/p>\n<p>49.  Wam omukazi, wam nte? Nti bw&#8217;erifa ndigiryako emikalo?   <\/p>\n<p>50.  Wampi : walema ekkere okubuuka  <\/p>\n<p>51.  Wam wazaayirwa &#8211; Buganda bwe btunu : azaayira mitala wa mugga  <\/p>\n<p>52.  Wa mugoonyo : okutta enkoko n&#8217;afumba kasooli  <\/p>\n<p>53.  Wa mukisa ng&#8217;aliibwa ngo : yava munda ate adda munda  <\/p>\n<p>54.  Wa muliraano muganda : bw&#8217;afa tolima  <\/p>\n<p>55.  Wandekera entate  <\/p>\n<p>56.  Wannaana tafa ddogo : ng&#8217;era Wammamba bw&#8217;atafa ttama  <\/p>\n<p>57.  Wango tabuukira walungi : buli w&#8217;abuukira, nti ebadde endidde  <\/p>\n<p>58.  Wanjovu talemererwa masanga ge  <\/p>\n<p>59.  Wankoko by&#8217;azaala : bye byenunulo  <\/p>\n<p>60.  Wano situukawo : bw&#8217;ovaawo assaawo mmanvu  <\/p>\n<p>61.  Wa nsumattu : tasimba bigambo ku mannyo  <\/p>\n<p>62.  Wante taliiko kabi  <\/p>\n<p>63.  Wanyooka akakka  <\/p>\n<p>64.  Wanziringitanya ng&#8217;ejjembe ly&#8217;enkoko : lyalekerera omutwe ne limera ku kugu-lu  <\/p>\n<p>65.  Wasaanye (= awasaanye) : wataali  <\/p>\n<p>66.  Wa Ssenkole lufuuzi : tunaayogera olutaggwa? ( Tunaayogera olutaggwa: )   <\/p>\n<p>67.  Watuuka (= awatuuka) akambe : enkumbi tetuukawo  <\/p>\n<p>68.  Wawooma enkolo : tiwasigala kitooke  <\/p>\n<p>69.  Weebale, weebale : akumalira ebibyo (or: amala ebintu)  <\/p>\n<p>70.  Weebale, weebale : azuukusa mbwa mu kyoto  <\/p>\n<p>71.  Weebambalika : ng&#8217;omunafu akeera okuggulawo  <\/p>\n<p>72.  We batemera ebbamba : siwabula ssaasaaniro  <\/p>\n<p>73.  Weebuga : ng&#8217;essukka-mugga  <\/p>\n<p>74. Weebugabuga : ng&#8217;omwavu akomera enju  <\/p>\n<p>75.  Weebuulirira : ng&#8217;aleeta omumbejja omubi  <\/p>\n<p>76.  Weebuuza kabaka ggye? Are you inquiring whether the king has an army? Asking the obvious  <\/p>\n<p>77.  W&#8217;eddabirizirwa : ebbuga alya ssabe  <\/p>\n<p>78.  Weedibonkola : ng&#8217;ow&#8217;amalibu addiza ekibumba  <\/p>\n<p>79.  Weefudde : ng&#8217;anaakuboola mu lumbe  <\/p>\n<p>80.  Weegagasa : ng&#8217;omwavu atalya masavu  <\/p>\n<p>81.  Weegambya : ng&#8217;omukazi afumba gonja  <\/p>\n<p>82.  Weegendereza : ng&#8217;ayafumbirwa ow&#8217;amayuuga  <\/p>\n<p>83.  Weegendereza : ng&#8217;ow&#8217;amayuuga ayita ku lutindo  <\/p>\n<p>84.  Weggulirewo : ng&#8217;ebiri ku kyoto akutuza mannyo  <\/p>\n<p>85.  Weeginga : ng&#8217;omukazi afumbye gonja abiriridde  <\/p>\n<p>86.  Weegulirawo omuwa-butwa : ng&#8217;omulaba  <\/p>\n<p>87.  Weeguluma nga bijanjaalo : enkumbi ebirima esula wansi, byo Walla waggulu ku mpagi  <\/p>\n<p>88.  Weejalabya : ng&#8217;omubi awonga  <\/p>\n<p>89.  Weekakire : omugenyi yeekakira taaba mubie   <\/p>\n<p>90.  Weekambazza ng&#8217;ow&#8217;effumu erimu : nti sikukuba manyago  <\/p>\n<p>91.  We kenkana, ng&#8217;akuwadde : kya beene, ng&#8217;akummye  <\/p>\n<p>92.  Weekennenkula nga bbugga : balyaye kibbo lidda munda  <\/p>\n<p>93.  Weekennenkula nga mukyawe : leero akukyawanga n&#8217;akugulira enkumbi   nti abaganzi balimya nkobazangu? ( Weeyogeza ng&#8217;omukyawe: ) <\/p>\n<p>94.  Weekennenkula ng&#8217;embooge (= ng&#8217;omubooge) : bagunoga kibbo, gudda muga-nda  <\/p>\n<p>95.  Weekiina nga Kasuipu, nti: Embuga nnaagikuba mu ggulu  <\/p>\n<p>96.  Weekiina ng&#8217;ow&#8217;ettulu akiika embuga, nti bakira omwami ayogera nga mmusi-mbyeko abiri  <\/p>\n<p>97.  Weekolera mbyone : ng&#8217;omulwadde eyeewolera nte  <\/p>\n<p>98.  Weekolera mbyone : ow&#8217;obusa by&#8217;akola ewaabwe  <\/p>\n<p>99.  Weekuube : omukazi omunafu yeekuuba ttaka  <\/p>\n<p>100.  Weekuukuubya ng&#8217;ezzaana &#8211; &#8211; ( Yeekuukuubya: )    <\/p>\n<p>101.  Weekulumbaza nga ekigenge : buli ekijja n&#8217;embuga  <\/p>\n<p>102.  Weekuumiiza ng&#8217;ow&#8217;ekirevu ayasizza ekita   nti zino ewuzi ku mumwa, tizilkitu-nge? ( Okekkera ng&#8217;ow&#8217;ekirevu: )<\/p>\n<p>103.  Weekunye : totaase wa muliraano  <\/p>\n<p>104.  Weekutte enkolo n&#8217;akambe?   <\/p>\n<p>105.  Weekuza nga kigenge : oluba okujja nga kikuba mbuga  <\/p>\n<p>106.  Weekuza nnyo ku nnyama nzibe : nze mukulu  <\/p>\n<p>107.  We kyenkanawo : ng&#8217;akuwadde  <\/p>\n<p>108.  Weemagaza ng&#8217;omukazi ataterekedde bba  <\/p>\n<p>109.  Weemaze eggoga : omusezi lye yeemala mu lutabaalo  <\/p>\n<p>110.  Weemazemaze ng&#8217;atta enjaliko : ng&#8217;enkulu ekyatudde  <\/p>\n<p>111.  We mbalemera : takuza baana  <\/p>\n<p>112. that), won&#8217;t educate children  <\/p>\n<p>113.  We mmala okulya, simalirawo (bigambo) byange : ng&#8217;anaalya ku bbiri (= n&#8217;awalala)  <\/p>\n<p>114.  Weenaanya ng&#8217;omulungi akomba ensaka  <\/p>\n<p>115.  Weenaanya : ng&#8217;ow&#8217;enviiri ensale  <\/p>\n<p>116.  W&#8217;endya-mbi : tabula gw&#8217;alya naye  <\/p>\n<p>117.  W&#8217;entuula-mbi : y&#8217;alaba ekifo  <\/p>\n<p>118.  Weenyumlikiriza : ng&#8217;alya obutooke obutono  <\/p>\n<p>119.  Weenyumiikiriza : nga w&#8217;ettulu ava mbuga  <\/p>\n<p>120.  Weenyumiikiriza : ng&#8217;azaala omumpi  <\/p>\n<p>121.  Weenyumiriza (= weenyumiikiriza) : ng&#8217;olugunju olw&#8217;ettulu, nti nnannyini nkoko kata mmuleete!   <\/p>\n<p>122.  Weenyumiikiriza : ng&#8217;omuwuulu omusawo &#8211; &#8211; ( Yeetemaatema ng&#8217;omuwuulu: )   <\/p>\n<p>123.  Weesuumusa : ng&#8217;omumpi akka e siira  <\/p>\n<p>124.  Weetaaganyiza : nga lumonde akona  <\/p>\n<p>125.  Weetaaya : ng&#8217;ezzaana eddekere enju  <\/p>\n<p>126.  Weetekedde ekitakwetekedde : embuyaga tenyeenya kutu  <\/p>\n<p>127.  Weetemaatema ng&#8217;omusawo omuwuulu, nti ejjembe lyange lifunyisa abakazi n&#8217;ente  <\/p>\n<p>128.  W&#8217;ettima &#8211; ( Ow&#8217;ettima: ) ,   <\/p>\n<p>129.  Wettula : ng&#8217;omwana omulizi  <\/p>\n<p>130.  We twagala : nga likutte ekitooke  <\/p>\n<p>131.  Weetwale : enkejje w butta  <\/p>\n<p>132.  We twava emmanju nga kiwedde : musale wa matu  <\/p>\n<p>133.  We twenkana : yeeyitira abassi  <\/p>\n<p>134.  Weetyabidde za kukwokya : kijja-na-nnenge ku kkubo  <\/p>\n<p>135.  Weewanise ng&#8217;omuwazi : bw&#8217;akakana ng&#8217;ali ku za birenge    bw&#8217;aba awala asooka mutwe n&#8217;alyoka addira ebirenge<\/p>\n<p>136.  Weewanise : ng&#8217;akabiika mu nkanaga  <\/p>\n<p>137.  Weewola kivunya musango : ng&#8217;omulwadde eyeewola ente  <\/p>\n<p>138.  Weewoomya : ng&#8217;omulungi akomba ensaka, nti tensiige! ( Weenaanya: )   <\/p>\n<p>139.  Weewulidde bubwa : tekannazibula nga kasutama  <\/p>\n<p>140.  Weewulira bugenge : kyakajja ku mubiri nga kikuba mbuga  <\/p>\n<p>141.  Weewulira nga kassukussuku : kajjira mu kibondo ate keetikka ssanja  <\/p>\n<p>142.  Weewulira nga nkoko : eyagifuna akuba nsindirirwa nga yo ekuba muzinga  <\/p>\n<p>143. Kukuba muzinga   <\/p>\n<p>144.  Weewulira nga nkoko : eyagifuna asula wansi mu nkukunyi, yo ng&#8217;ebeera waggulu  <\/p>\n<p>145.  Weewulira ng&#8217;omubumbi : enju asulamu etonnya, ng&#8217;essubi ayokya lukumi  <\/p>\n<p>146.  Weeyagaagula : ng&#8217;azinira mu kye yeebikka  <\/p>\n<p>147.  Weeyagaagula : ng&#8217;ow&#8217;ensimbu atabaala  <\/p>\n<p>148.  Weeyagaze : akubbya mw&#8217;osula  <\/p>\n<p>149.  Weeyiringisa : ng&#8217;omumpi akka e Masinga  <\/p>\n<p>150.  Weeyinula : ng&#8217;omunaku avuma amagufa   nti ggwe bwe banaagakuddiza too-kaabe? (or: nti owuwo waali?) ( Kye nkola bannange: )<\/p>\n<p>151.  Weeyisaayisa : ng&#8217;omumbowa amwedde  <\/p>\n<p>152.  Weeyogeza : ng&#8217;afumbye amaluma  <\/p>\n<p>153.  Weeyogeza : ng&#8217;afumbye ekikongo, nti lyako ebibiriridde!   <\/p>\n<p>154.  Weeyogeza : ng&#8217;anaakugoba mbuga  <\/p>\n<p>155.  Weeyogeza nga anaakoola omuddo   nti ka nnende nkoole entungo kazzi ali ku muddo<\/p>\n<p>156.  Weeyogeza nga asibiikirira embuzi : nti aliba omulamu alirya wa ku nnyama?   <\/p>\n<p>157.  Weeyogeza ng&#8217;ekitaalimye : nti baaba (or mulamu) vaayo nfumbe  <\/p>\n<p>158.  Weeyogeza ng&#8217;olwanoba luzadde : nti taba mwana wange, sandizze  <\/p>\n<p>159.  Weeyogeza ng&#8217;omukazi agamba, nti olusuku Iwange lundaluseeko  <\/p>\n<p>160.  Weeyogeza ng&#8217;omukyawe : nti bbalo akukyawanga n&#8217;akugulira enkumbi  <\/p>\n<p>161.  Weeyogeza ng&#8217;omutulu ava mbuga : nti omwami abadde ayogera nga ntaddewo abiri   nti eddala lyameredde e mbuga? ( Weekiina ng&#8217;ow&#8217;ettulu: ) <\/p>\n<p>162.  Weeyogeza ng&#8217;ow&#8217;amalibu ayigga ayasira  <\/p>\n<p>163.  Weezaalira ekirikutta : ng&#8217;omwana w&#8217;ekitooke  <\/p>\n<p>164.  We zireegerwa : si we zivugira  <\/p>\n<p>165.  We zisanga azigumira : ejjanzi teribuuka na nzige  <\/p>\n<p>166.  W&#8217;oddiza omulalu mu kyama : ng&#8217;ayogera obulungi  <\/p>\n<p>167.  W&#8217;ofunira ebingi : nga kitaawo ne nnyoko tebakyaliwo (= baafa dda)  <\/p>\n<p>168.  W&#8217;okubira omulalu mu kyama : ng&#8217;ayogera bulungi gw&#8217;olabye? ( W&#8217;oddiza: ) ,   <\/p>\n<p>169.  W&#8217;oligwa nange we ndigwa : bwe bafa tebaziikibwa wamu  <\/p>\n<p>170.  W&#8217;olimalira omulimo ogwo : nga eza Nnakakedde luwe  <\/p>\n<p>171.  W&#8217;olumira ku ly&#8217;ogenda okukoza : ng&#8217;ekiri munda kikuli bulungi?  <\/p>\n<p>172.  W&#8217;omubiri gwe : y&#8217;agwonoona  <\/p>\n<p>173.  W&#8217;omugongo omutono : talya ka Mugolooba  <\/p>\n<p>174.  W&#8217;omutala (= ow&#8217;omutala) gwe : bw&#8217;asanga bw&#8217;ayisa (= w&#8217;asanga w&#8217;akola)  <\/p>\n<p>175.  W&#8217;omwana afuluma amdnya wuwe  <\/p>\n<p>176.  W&#8217;ondaba omala : yettira obuko  <\/p>\n<p>177.  W&#8217;osuula engabo : obulwa (= olutabaalo) we bukoma  <\/p>\n<p>178.  W&#8217;osula olumu : obalawo (= w&#8217;obala)  <\/p>\n<p>179.  W&#8217;otereereza mmomboze: nga gwe wawasa ng&#8217;omulaba? ( W&#8217;oddiza omulalu: )  <\/p>\n<p>180.  W&#8217;otonnatuuka : we balya eky&#8217;enkya  <\/p>\n<p>181.  W&#8217;otoyitidde : tiwabula mawolu (= tewabulawo ggwolu)  <\/p>\n<p>182.  W&#8217;otonnava : toyonoona mu kisulo! A ace you have not left yet (your kibanja) : d  <\/p>\n<p>183.  W&#8217;ova toyombye : w&#8217;otera okudda  <\/p>\n<p>184.  Wulutu, wulutu : ng&#8217;amazzi ku lutimpatimpa   olukomako nga gayiika<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Engero za Baganda eza &#8211; W\u00a0 &#8211; Luganda Proverbs prefix &#8211; W &nbsp; 1. Wa baana bangi : tasala musango 2. Wabisegguusi mwana : ne Waluggi mwana? 3. Wa buggabugga : ng&#8217;omwavu akomera ennyumba 4. Wadde wadde : Busujju bukira Butambala 5. Wagenda ekkovu : n&#8217;essonko 6. Wagenda engabo : n&#8217;effumu we libeera 7. Wagenda [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-510","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-engero-za-baganda-luganda-proverbs"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/510","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=510"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/510\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":542,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/510\/revisions\/542"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=510"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=510"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=510"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}