{"id":2493,"date":"2026-05-20T14:55:28","date_gmt":"2026-05-20T14:55:28","guid":{"rendered":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/uncategorized\/wjme-uace-luganda-okukyusa-okuwandiika-emboozi-okusoma-bwino-nokufunza-olupapula-olwokubiri\/"},"modified":"2026-05-20T14:55:28","modified_gmt":"2026-05-20T14:55:28","slug":"wjme-uace-luganda-okukyusa-okuwandiika-emboozi-okusoma-bwino-nokufunza-olupapula-olwokubiri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/luganda-past-papers\/wjme-uace-luganda-okukyusa-okuwandiika-emboozi-okusoma-bwino-nokufunza-olupapula-olwokubiri\/","title":{"rendered":"WJME UACE LUGANDA (OKUKYUSA, OKUWANDIIKA EMBOOZI, OKUSOMA BWINO N\u2019OKUFUNZA) Olupapula Olwokubiri"},"content":{"rendered":"<p>WJME UACE LUGANDA (OKUKYUSA,<br \/>\nOKUWANDIIKA EMBOOZI, OKUSOMA<br \/>\nBWINO N\u2019OKUFUNZA) Olupapula<br \/>\nOlwokubiri <\/p>\n<p>WESTERN JOINT MOCK EXAMINATIONS  <\/p>\n<p>Uganda Advanced Certificate of Education <\/p>\n<p>LUGANDA <\/p>\n<p>(OKUKYUSA, OKUWANDIIKA EMBOOZI, OKUSOMA BWINO <\/p>\n<p>N\u2019OKUFUNZA) <\/p>\n<p>Olupapula Olwokubiri <\/p>\n<p>Essaawa ssatu (3) <\/p>\n<p>EBIGOBERERWA: <\/p>\n<p>Olupapula luno lugabanyiziddwamu ebitundu bina: A, B, C ne D. <\/p>\n<p>Ebitundu A, C ne D bya buwaze. <\/p>\n<p>Mu kitundu B oweereddwa ebyokulondako by\u2019oyagala okuddamu <\/p>\n<p>Ddamu nga bw\u2019olagiddwa mu buli kitundu. <\/p>\n<p>EKITUNDU A <\/p>\n<p>Ddamu 1 (a) ne 1 (b) <\/p>\n<p>1.  (a) Kyusa ekitundu kino okizze mu Lungereza.<br \/>\n(Obubonero 15) <\/p>\n<p>Abantu bangi nnyo mu nsi zaffe ezikyakula bwe tulaba Abazungu tubeesiimisa, nga tugamba<br \/>\nnti banaffe bo baatuuka. Tebamanyi kye bayita bwavu. Era balowooza nti buli agenda<br \/>\nokukolera e Bulaaya oba America abeera obwavu abusiibudde. Abantu abo bwe baddako<br \/>\nkuno ne bagenda okulamusa ku be\u03b7\u03b7anda zaabwe, buli omu abeera amulindiridde<br \/>\nokumuyiira omudidi ogw\u2019obuwa amale ebizibu bye. <\/p>\n<p>Wazira bw\u2019otuula n\u2019abantu abo ne bakulombojjera obuzibu bwe bayitamu okufuna sente<br \/>\ny\u2019ebweru, ennaku y\u2019obwavu bw\u2019eba tekuzinzeeko nnyo osigala ogamba kimu nti ka ngira<br \/>\nnziyiggirako wano sirina gagenda kubonaabonera ku mawanga nga nkola essaawa kkumi na<br \/>\nmukaaga ne nneebakira essaawa nnya zokka olunaku okusobola okufuna ku kasente<br \/>\nakeegasa! <\/p>\n<p>(Kisimbuddwa mu Entanda ya Buganda, Omuzingo ogusooka, Ssebaaseka  \u2013 Kasambula <\/p>\n<p>2012) <\/p>\n<p>b) Kyusa ekitundu kino okizze mu Luganda<br \/>\n(Obubonero 15) <\/p>\n<p>IMPORTANT TELEPHONE MANNERS <\/p>\n<p>Allow time for answering. If the person you are calling does not answer right away, let the<br \/>\nphone ring for about one minute. When answering the telephone, be polite and natural and<br \/>\nyou will make a good impression. <\/p>\n<p>If you call the wrong number, apologise to the person who answers. Be polite if someone<br \/>\ncalls your number by mistake. If you answer a call for someone else say \u201cJust a minute,<br \/>\nplease,\u201d or something similar. If the person is not around, offer to be of help. \u201cMary isn\u2019t at<br \/>\nhome \u2013 may I take a message?\u201d <\/p>\n<p>When you make a call announce your name at once. Do not try to be coy or silly. Never hang<br \/>\nup abruptly on a caller. Speak clearly and directly. A cigarette, chewing gum, or food may<br \/>\nmuffle your speech and annoy the person who is trying to understand you. As a safety <\/p>\n<p>measure, do not volunteer your name, address, or telephone number to any caller. Ask whom<br \/>\nthe caller wants to talk to or to what number he is calling. <\/p>\n<p>(Extracted with minor modifications from Mind Your Language by Oloya-Otto) <\/p>\n<p>EKITUNDU B <\/p>\n<p>Ddamu 2 (a) oba 2 (b) <\/p>\n<p>2.<br \/>\na) Ku mitwe egikuweereddwa, londako gumu oguwandiikeko emboozi ya bigambo <\/p>\n<p>350 \u2013 400<br \/>\n(Buli mutwe gwa bubonero 30) <\/p>\n<p>i) Kibombwe y\u2019eyiwa amata <\/p>\n<p>ii) Gavumenti y\u2019evunaanyizibwa ku bubenje obukudde ejjembe mu Uganda ensangi<br \/>\nzino. Kubaganya ebirowoozo <\/p>\n<p>iii) Obukulu bw\u2019omuliraano mu Buganda <\/p>\n<p>iv) \u201cBwe ntyo bwe nadda ku butaka nga sisigazizza kantu okuggyako engoye ze<br \/>\nnnalimu\u201d Kozesa ebigambo ebyo okuzimba emboozi. <\/p>\n<p>Oba <\/p>\n<p>b)<br \/>\nKu mitwe egikuweereddwa londako ebiri (2) buli gumu oguwandiikeko emboozi nga <\/p>\n<p>bw\u2019olagiddwa.<br \/>\n(Buli mutwe gwa bubonero 15) <\/p>\n<p>i) Ggwe omu ku babudaabuda abalwadde ba siriimu mu kitundu kyammwe. Mutuuze<br \/>\nmunno azuuliddwa ng\u2019alina akawuka akaleeta mukenenya, mubuulirire ku ngeri <\/p>\n<p>gy\u2019alina okweyisaamu okusobola okuwangaala.<br \/>\n(Kozesa ebigambo 200) <\/p>\n<p>ii) Wabaddewo okuddirira mu mutindo gw\u2019emmwanyi mu ggwanga ekizireetedde<br \/>\nn\u2019okudiba ku katale k\u2019ensi yonna. Ggwe muwandiisi w\u2019ekibiina ekigatta abalimu <\/p>\n<p>b\u2019emmwanyi mu kitundu kyammwe, wandiika ebiteeso by\u2019olukiiko olwatuula <\/p>\n<p>okutema empenda ku ngeri y\u2019okumalawo ekizibu ekyo.<br \/>\n(Kozesa ebigambo 200) <\/p>\n<p>iii) Ebbula ly\u2019emirimu erifumbekedde mu Uganda lyakuwaliriza okugenda e Dubai<br \/>\nokunoonya emirimu. Wandiikira muto wo gwe waleka e Uganda ebbaluwa <\/p>\n<p>ng\u2019omulombojjera ennaku gy\u2019oyitamu.<br \/>\n(Kozesa ebigambo 150) <\/p>\n<p>iv) Ggwe obadde okulira abayizi (Head Prefect) mu ssomero mw\u2019osomera. Wandiika<br \/>\nokwogera kwo ku mukolo gw\u2019okuwaayo obukulembeze eri oyo akuddidde mu bigere <\/p>\n<p>(Kozesa ebigambo nga 200) <\/p>\n<p>EKITUNDU C <\/p>\n<p>3.<br \/>\nSoma  ekitundu  kino  n\u2019oluvannyuma  oddemu  ebibuuzo  ku  nkomerero  yaakyo. <\/p>\n<p>(Obubonero 20) <\/p>\n<p>Kasookedde Abazungu n\u2019abantu ab\u2019amawanga amalala batuuka mu Buganda, empisa<br \/>\nz\u2019Abaganda n\u2019embeera zaabwe bifuuse nnyo. Waliwo empisa z\u2019Abaganda nnyingiko embi ze<br \/>\nbaayisanga edda nga tebamanyi nti mbi, nga okutta abantu, okunyaga abakazi, abaddu,<br \/>\nn\u2019ebintu ebirala mu nsi endala oba mu Buganda mwennyini. Naye ate waliwo empisa nnyingi<br \/>\nnnyo ennungi Abaganda ze baalina okuva edda gamba nga: ekisa ku bantu be batamanyi,<br \/>\nokudduukirira abali mu kabi, okulumirwagana mu nnaku, obuwulize eri abakulu ab\u2019engeri<br \/>\nzonna n\u2019ebirala. <\/p>\n<p>Abazungu  n\u2019abantu  b\u2019amawanga  amalala  amayigirize  bwe  bajja  mu  Buganda  baasanga <\/p>\n<p>Abaganda tebalina kye bamanyi ku bigambo byonna eby\u2019amagezi ag\u2019ensi z\u2019ewaabwe. Naye<br \/>\neky\u2019amagezi Abazungu kye beewuunya y\u2019enfuga ya Ssaabasajja Kabaka n\u2019Abakungu be gye<br \/>\nbaasanga nga yatereezebwa n\u2019amagezi mangi mu kugeerageranya ne Gavumenti z\u2019ewaabwe. <\/p>\n<p>Abazungu Abaminsane okuleeta Eddiini mu Buganda baasanga Abaganda basinza ba lubaale,<br \/>\nn\u2019emisambwa egya buli ngeri. <\/p>\n<p>Abaminsane nga batandise okutegeeza Abaganda ekigambo kya Katonda ow\u2019amazima<br \/>\nkirabika nti baalina obuzibu bunene okwawula empisa z\u2019Abaganda embi n\u2019ennungi kuba<br \/>\nbaali tebannazimanya nnyo. Ate Abaganda bennyini baayongera ku buzibu bw\u2019Abaminsane<br \/>\nobw\u2019okwawula empisa z\u2019Abaganda embi n\u2019ennungi, kubanga Abaganda bwe baamala<br \/>\nokulaba ebirungi ebya buli ngeri Abazungu bye bajja nabyo nga bava mu Bulaaya,<br \/>\nng\u2019emmundu n\u2019engoye, n\u2019ettaala n\u2019ebirala, bakkiriza mangu nti buli kintu ekiva mu Bulaaya<br \/>\nkirungi nti era n\u2019empisa z\u2019Abazungu zonna nnungi era baalowooza nti ze baasaana<br \/>\nokugoberera n\u2019okuleka ezaabwe zonna. <\/p>\n<p>Mu kulowooza okwengeri eyo, Abaganda mwe bajja okwetuuma amannya agalinga gano: a)<br \/>\nKiveebulaaya \u2013 i) Tekiba kiba; ii) Tekisaaga); b) Balijja ddi \u2013 Abazungu, ne batuwa<br \/>\nebirungi). Ekyo kye kyaleetera empisa z\u2019Abaganda ennungi okufiira awamu n\u2019embi, n\u2019ezimu<br \/>\nokusebengerera nga bwe tuziraba kaakano. Bwe kityo olugero lwaffe olugamba nti, <\/p>\n<p>\u201cNannyini kiggwa y\u2019akiweebuula\u201d lwatuukirira ddala ku Baganda. Naye omusango<br \/>\ngw\u2019okusebengereza empisa z\u2019Abaganda ennungi tetuyinza kugusiba ku Baminsane oba<br \/>\nAbaganda abaaliwo mu biseera ebyo kubanga bonna kye baakola baalabanga nga kye kisinga<br \/>\nobulungi. <\/p>\n<p>Naye mu myaka gino, Abaganda bangi n\u2019Abazungu bekkaanyizza ne balaba nti Abaganda<br \/>\nbaalina empisa zaabwe nnyingi ennungi ez\u2019obuzaaliranwa ze baali batasaana kuleka wabula<br \/>\nokutereeza n\u2019okukuuma ennyo. Mu mpisa z\u2019Abaganda ennyingi z\u2019endowooza nti tezisaana<br \/>\nkufa mwe muli emu gye nneegomba ennyo etakabanirwe era erongoosebwe Abaganda<br \/>\nbonna. Empisa eyo y\u2019ey\u2019okutuuma amannya Amaganda aga buli ngeri nga tugoberera<br \/>\nentuuma yaago entuufu. <\/p>\n<p>(Kisimbuddwa nga kikyusiddwamu katono okuva mu Amannya Amaganda n\u2019Ennono Zaago<br \/>\nekyawandiikibwa M. B. Nsimbi) <\/p>\n<p>Ebibuuzo: <\/p>\n<p>a) Ekitundu ky\u2019osomye kiwe omutwe ogukituukirako<br \/>\n(Obubonero 02)<br \/>\nb) Nokolayo empisa ennungi za mirundi ena (04) Abaganda ze baalina okuva edda<br \/>\nng\u2019Abazungu tebannajja<br \/>\n(Obubonero 08)<br \/>\nc) Omuwandiisi atulaze atya nti, \u2018Nannyini Kiggwa y\u2019akiweebuula\u2019?<br \/>\n(Obubonero 04) <\/p>\n<p>d) Menyayo empisa z\u2019Abaganda bbiri (02) ezaali zisaana okudibizibwa  (Obubonero 02) <\/p>\n<p>e) Nnyonnyola  amakulu  g\u2019ebigambo  bino  nga  bwe  byeyambisiddwa  mu  kitundu <\/p>\n<p>ky\u2019osomye<br \/>\n(Obubonero 04)<br \/>\ni)<br \/>\ngw\u2019okuseebengereza<br \/>\niii) etakabanirwe<br \/>\nii) ez\u2019obuzaaliranwa<br \/>\niv) okunyaga <\/p>\n<p>EKITUNDU D <\/p>\n<p>4. Funza ebifa mu Haiti mu bigambo nga 100<br \/>\n(Obubonero 20) <\/p>\n<p>Nnatuukira wa Muminsane Omumerika eyali amaze emyaka egisoba mu abiri ng\u2019akolera mu<br \/>\nnsi eno. Yansuza okumala ennaku nga ziizo, oluvannyuma ne nfuna akazigo ke nnapangisa <\/p>\n<p>mu kibuga ne nvanga omwo okugenda okukakkalabya egyali gintutteyo. Nnakusuwaza<br \/>\nmangu ebigambo by\u2019Olukuyolo bye nnalina okweyambisa okulamusa, okwebaza, okwegulira<br \/>\nakamere, okubuuza amakubo n\u2019ebirala bitonotono. <\/p>\n<p>Embeera y\u2019ebyobufuzi n\u2019ebyenfuna nga eyungula ezziga. Haiti nga nzi ya busambattuko na<br \/>\nbusambagano. Ebyobufuzi nga byabalema okutereeza; gavumenti nga zijja bwe ziwambibwa.<br \/>\nMu kuwamba okwaliyo nga mbulwayo akabanga katono \u03b7\u019eendeyo, abayeekera baali<br \/>\nbookezza olubiri lwa pulezidenti nga n\u2019eklezia lutikko ey\u2019eggwanga eryo baagitisse omuliro<br \/>\nn\u2019eteta n\u2019esaanawo. Nze nnatuukayo ng\u2019amagye g\u2019ekibiina ky\u2019amawanga amagatte (UNO)<br \/>\nge gakuuma emirembe mu kibuga. Ekyanneewuunyisa eri obuyeekera bukolerwa mu<br \/>\nmayumba mu kibuga so si mu nsiko, kuba teri nsiko! <\/p>\n<p>Obwavu bwe nnalaba e Haiti nga bufuuwa malenge! Buli nnali sibulabangako! Eri ensi njavu<br \/>\nyeeyaguza luggyo. Kumpi teri kye batunda. Nnagendanga mu katale nneegulire<br \/>\nakoomuntamu naye ng\u2019osanga abakazi abalenga ennyaanya ezitawera kkumi, ekiro<br \/>\nz\u2019omunnyu nga bbiri, bumukene nga buubwo, kyokka nga nabo bali awo beegayaaza<br \/>\nbalowooza bakola! Kirabika baalindirangawo budde kukunira balyoke beeyanike ku nguudo<br \/>\nanti ogwo gwali mulimu mukulu ddala mu kibuga Port Au Prince. <\/p>\n<p>Emmere nga esakibwa bweru wa ggwanga anti nga ebyobulimi tebisoboka kuba ettaka lyali<br \/>\nlya nkalajje. Nga kye basobola okulimako mu butundu obumu bwe butungulu, emboga<br \/>\nn\u2019ennyaanya. Ebyobulambuzi nabyo nga teri anti teri nsiko nti oba balina ebisolo, ate<br \/>\nn\u2019obunyoolagano obutatadde nga tebusikiriza bantu kugenda kukyalayo. Awo we weebuuliza<br \/>\nnti abantu balucoolo babeerawo batya? Ekyo nange nakyebuuza. era n\u2019ennonyereza<br \/>\nokukifuna. <\/p>\n<p>Abaana bangi mu Haiti nga tebasoma, anti nga teri bonnabasome; ebintu byonna nga<br \/>\nbyakusasulira ate ng\u2019ennusu baginoonyeza mu kiwato nga mazina! Obuyigirize n\u2019obugunjufu<br \/>\nnga biri wansi ddala. Abaminsane be baagezangako okussaawo obusomero naye nga yo<br \/>\ngavumenti eriwo kwekkusa kyokka tefa ku bantu. <\/p>\n<p>                                                                BIKOMYE<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>WJME UACE LUGANDA (OKUKYUSA, OKUWANDIIKA EMBOOZI, OKUSOMA BWINO N\u2019OKUFUNZA) Olupapula Olwokubiri WESTERN JOINT MOCK EXAMINATIONS Uganda Advanced Certificate of Education LUGANDA (OKUKYUSA, OKUWANDIIKA EMBOOZI, OKUSOMA BWINO N\u2019OKUFUNZA) Olupapula Olwokubiri Essaawa ssatu (3) EBIGOBERERWA: Olupapula luno lugabanyiziddwamu ebitundu bina: A, B, C ne D. Ebitundu A, C ne D bya buwaze. Mu kitundu B oweereddwa ebyokulondako [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[130],"tags":[],"class_list":["post-2493","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-luganda-past-papers"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2493","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2493"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2493\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2493"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2493"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2493"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}