{"id":2484,"date":"2026-05-20T14:55:11","date_gmt":"2026-05-20T14:55:11","guid":{"rendered":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/uncategorized\/utis-uace-luganda-olupapula-olwokubiri-essaawa-ssatu-okukyusa-okuwandiika-emboozi-okusoma-bwino-nokufunza\/"},"modified":"2026-05-20T14:55:11","modified_gmt":"2026-05-20T14:55:11","slug":"utis-uace-luganda-olupapula-olwokubiri-essaawa-ssatu-okukyusa-okuwandiika-emboozi-okusoma-bwino-nokufunza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/luganda-past-papers\/utis-uace-luganda-olupapula-olwokubiri-essaawa-ssatu-okukyusa-okuwandiika-emboozi-okusoma-bwino-nokufunza\/","title":{"rendered":"UTIS UACE LUGANDA Olupapula olwokubiri Essaawa ssatu (Okukyusa Okuwandiika Emboozi, Okusoma Bwino N\u2019okufunza)"},"content":{"rendered":"<p>UTIS UACE LUGANDA Olupapula olwokubiri Essaawa ssatu (Okukyusa<br \/>\nOkuwandiika Emboozi, Okusoma Bwino N\u2019okufunza) <\/p>\n<p>UGANDA TEACHERS\u2019 INTERVENTION SCHEME<br \/>\nJoint Mock Examinations<br \/>\nUGANDA ADVANCED CERTIFICATE OF EDUCATION<br \/>\nLUGANDA<br \/>\n Olupapula olwokubiri<br \/>\n Essaawa ssatu<br \/>\n(Okukyusa Okuwandiika Emboozi, Okusoma Bwino N\u2019okufunza) <\/p>\n<p>INSTRUCTIONS TO CANDIDATES:<br \/>\nOlupapula lugabanyiziddwamu ebitintu bina A, B, C ne D.<br \/>\nEbitundu A, C ne D bya buwaze.<br \/>\nMu kitundu B kola 2(a) oba 2(b).<br \/>\nFuba oddemu nga bwolagiddwa mu buli kitundu <\/p>\n<p>EKITUNDU  A<br \/>\nDdamu 1(a) ne (b)<br \/>\n1.<br \/>\n(a)<br \/>\nKyusa ekitundu kino okize mu lungereza                      (obubonero 15) <\/p>\n<p>Abasawo bawa abalwadde eddagala mu ngeri ez\u2019enjawulo. Engeri <\/p>\n<p>esinga okozesebwa y\u2019eyokumira era nga ziba mpeke oba ery\u2019okunywa. <\/p>\n<p>Obuzibu bw\u2019eddagala ly\u2019okumira buli nti ekitundu kyalyo ekimu <\/p>\n<p>omulwadde akifiirwa nga terimerenguddwa kibumba. Emmere ekola ku <\/p>\n<p>kuyingira kw\u2019eddagala mu bitundu by\u2019omubiri eby\u2019enjawulo, era omusawo <\/p>\n<p>aba alina okukubulire nti olimira ng\u2019olidde oba ngo tolidde <\/p>\n<p>(Kisimbuddwa mu MUNNO VOICE).  <\/p>\n<p>(b)<br \/>\nKyusa ekitundu kino okizze mu Luganda. <\/p>\n<p>Aids is the most serious health problem in uganda today with reported <\/p>\n<p>cases doubling every 12 months. It is the leading causes of adult deaths and <\/p>\n<p>the sixth among children under five. The number of AIDS cases orphans and <\/p>\n<p>children with H.I.V, is increasing rapidly. Repored AIDS cause in girls aged <\/p>\n<p>15 \u2013 19 out number by six times cases in boys of the same age. <\/p>\n<p>There is hope however, most ugandans knows how to AIDS is spread <\/p>\n<p>and the options they have to protect themselves. Although the behaviors <\/p>\n<p>changes that should accompany this knowledge are not very evident, some <\/p>\n<p>change is taking place. The challenge now is to help ugandans translate their <\/p>\n<p>knowledge of AIDS into sexual behavioural change that will protect them <\/p>\n<p>from H.I.V. <\/p>\n<p>Says Dr Sarah Nsereko a nutritionist at Mulago Hospital <\/p>\n<p>Quantity of Breast milk increases the more breast feed, the hormone <\/p>\n<p>which stimulate milk production reduces and so breast milk. Breast milk <\/p>\n<p>helps in the development of internal organis such as lungs, brain, heart etc.<br \/>\nEKITUNDU B<br \/>\nDdamu 2a oba 2b <\/p>\n<p>2.<br \/>\n(a)<br \/>\nKu mitwe egikuweereddwa londako gumu oguwandiikeko emboozi  <\/p>\n<p>ya gigambo 350 \u2013 400.                          (Buli mutwe gwa bubonero 30) <\/p>\n<p>(i)<br \/>\n \u05f4Bodaboda zisaana kuwerwa\u201d kubaganya ebirowoozo.  <\/p>\n<p>(ii)<br \/>\nobukulu bw\u2019empaka z\u2019emipiira gy\u2019ebika n\u2019amasaza ga   <\/p>\n<p>Buganda. <\/p>\n<p>(iii)<br \/>\nBbaabwe yafiira mu maanyi. <\/p>\n<p>(iv)<br \/>\nObukulu bw,ennimi enzaaliranwa.<br \/>\nOba <\/p>\n<p>(b)<br \/>\nKu mitwe egikuweereddwa londako ebiri (2) buli gumu   <\/p>\n<p>oguwandiikeko emboozi nga bw\u2019olagiddwa. (Buli mutwe gwa   <\/p>\n<p>bubonero 15) <\/p>\n<p>(i)<br \/>\nWabadde ne bayizi banno nga muva ku ssomero owaboda  <\/p>\n<p>eyabadde avugga eddima naabasabala era akabenje kabadde  <\/p>\n<p>kamanyi. Wandiika sitatiment gyonoowa ku polisi. (kozesa  <\/p>\n<p>ebigambo 200) <\/p>\n<p>(ii)<br \/>\nGgwe mukulu w\u2019abazadde mu Bumaali secondary school.  <\/p>\n<p>Wandiika by\u2019onooyogera mu lukiiko lw\u2019abazadde ku ngeri  <\/p>\n<p>y\u2019okutumbula eby\u2019engigiriza ebiddiridde mu ssomero eryo.  <\/p>\n<p>(kozesa ebigambo 200) <\/p>\n<p>(iii)<br \/>\nGgwe muwandiisi w\u2019olukiiko lwe kyalo olutuula buli mwaka.  <\/p>\n<p>Wandiika ebiteeso by\u2019olukiiko olwatita. (kozesa ebigambo 200) <\/p>\n<p>(iv)<br \/>\nWeefule ssentebe eyakulidde akakiiko akaakoze okunoonyereza <\/p>\n<p>ku nsonga eziviirako abayizi okozesa enjaga n\u2019ebiragalalagala.  <\/p>\n<p>Owandiike alipoota gye munaawa ab\u2019ekitongole   <\/p>\n<p>eky\u2019ebyobulamu. (kozesa ebigambo 200)<br \/>\nEKITUNDU C<br \/>\n3.<br \/>\nSoma ekitundu kino n\u2019oluvanyuma oddemu ebibuuzo ku nkomerero yaakyo. <\/p>\n<p>     (obubonero 20) <\/p>\n<p>Wafaanana okuba nga waliwo amawanga g\u2019Abaafirika matono nnyo mu <\/p>\n<p>Afirika eya wakati agalina ebintu ebigagatta awamu okwenkana eggwanga <\/p>\n<p>lyaffe. Buganda. Kabaka waffe ow\u2019ensikirano owolulyo olutakutukangako <\/p>\n<p>okuva ku Ssekabaka kimera e Bumera, n\u2019Ebika ebyagunjibwa nga muno, <\/p>\n<p>n\u2019olulimi lwaffe oluganda oluseeneekerevu gye miguwa gy\u2019obugoogwa <\/p>\n<p>egitugatta awamu Abaganda ffenna. <\/p>\n<p>Kabaka tumuyita NNANNYINIMU kubanga Buganda yafaanaanyirizibwa <\/p>\n<p>ng\u2019amaka amanene ye g\u2019afuga. Mu maka ge ago kabaka alinamu abantu ba <\/p>\n<p>ngeri nnyingi abalungi n\u2019ababi abagezi n\u2019abasiru abagagga n\u2019abaavu. <\/p>\n<p>Abamu abalonda okumubeera okufuga n\u2019okulamula ennyumba ye abo bonna <\/p>\n<p>abaagala bumu, bonna abasaliramazima, kyebava bamwagala ennyo era ne <\/p>\n<p>bamwesiga ng\u2019obuvune. Singa Kabaka abantu be bonna yali tabaagala bumu <\/p>\n<p>era nga tabasalira mazima teyandiyitiddwa NNANNYINIMU era singa <\/p>\n<p>tetumwesiga. <\/p>\n<p>Ebika by\u2019Abaganda byonna byava dda nga byagalana nnyo era nga <\/p>\n<p>bitabagana bulungi. Okutabagana kw\u2019ebika by\u2019Abaganda tusinga kukulabira <\/p>\n<p>mu kuwasa ne mu kufumbirwa kwabwe. Okuggyako Ekika nga kimu <\/p>\n<p>kyokka eky\u2019Emmamba, abantu b\u2019Ebika ebirala byonna tebakkirizibwa <\/p>\n<p>kufumbiriganwa. Buli Muganda ateekwa okuwasa oba okufumbirwa mu <\/p>\n<p>kika ekirala ekitali kikye era ekitali kya nnyina. Ekyo kiraga okutabagana <\/p>\n<p>kw\u2019Abaganda okw\u2019ekitalo! Tewali kika n\u2019ekimu ekiwalanibwa ebika <\/p>\n<p>ebirala. <\/p>\n<p>Okuvva edda lyonna Kabaka tasosola mu bantu be nga bagenze <\/p>\n<p>okumukiikira oba okumukolera emirimu. Abaganda bonna Kabaka <\/p>\n<p>abatabaganya mu ssanyu ne mu nnaku. Era bw\u2019atyo Kabaka bw\u2019akuza <\/p>\n<p>abantu be bonna b\u2019alaba nga bagezi ate nga banyiikivu mu mirimu gy\u2019ensi <\/p>\n<p>ye. Obwenkanya bwa Kabaka mukukuza abantu be mu mirimu <\/p>\n<p>gy\u2019obwakabaka bwe bulabikira ku kyambalo ky\u2019obwakabaka eky\u2019olubugo <\/p>\n<p>omulangira alya Obwakabaka ky\u2019asumikibwa. Omutaka mugema ku <\/p>\n<p>wankaaki w\u2019olubiri. Ekyambalo ekyo kiyitibwa Luyiira. Erinnya eryo <\/p>\n<p>litegeeza nti Kabaka ayiira oba asitula abantu be bonna n\u2019abatuusa we <\/p>\n<p>bakoma nga tagoberedde buzaale bwabwe oba eddiini yaabwe. <\/p>\n<p>(Bisimbuddwa mu MUDDU AWULIRA ekya M.B.Nsimbi) <\/p>\n<p>Ebibuuzo. <\/p>\n<p>(a)<br \/>\nOmuwandiisi ayogera ku Buganda nti esukkulumye  mu ki\/  <\/p>\n<p>     (obubonero 06) <\/p>\n<p>(b)<br \/>\nbintu ki ebigatta awamu Abaganda?                              (obubonero 06)    <\/p>\n<p>(c)<br \/>\nLwaki tewali kika kiwalanibwa kinnaakyo oba ebika ebirala.  <\/p>\n<p>     (obubonero 04) <\/p>\n<p>(d)<br \/>\nLwaki omuwandiisi atunyumiza ku kyambalo LUYIIra?   <\/p>\n<p>     (obubonero 04) <\/p>\n<p>(e)<br \/>\nAbantu lwaki banywerera ku kabaka waabwe? <\/p>\n<p>     (obubonero 04) <\/p>\n<p>(f)<br \/>\nNyonnyola amakulu g\u2019ebigambo bino nga bwe byeyambisiddwa mu  <\/p>\n<p>kitundu kyosomye.  <\/p>\n<p>     (obubonero 06) <\/p>\n<p>(i)<br \/>\nObwakabaka <\/p>\n<p>(ii)<br \/>\nSsekabaka <\/p>\n<p>(iii)<br \/>\ng\u2019Abaafirika <\/p>\n<p>(iv)<br \/>\nNnannyinimu <\/p>\n<p>(v)<br \/>\nLuyiira<br \/>\nEKITUNDU D<br \/>\n4.<br \/>\nFunza ekitundu kino mu bigambo nga 100. <\/p>\n<p>Ensi egudde eddalu? <\/p>\n<p>Saagala onnyanukule kati oba ng\u2019ensi egudde eddalu oba tenagwa. <\/p>\n<p>Ate ggwe nze atali omu ku abo abagisudde eddalu oba nti ggwe togisudde <\/p>\n<p>ddalu ono\u014b\u014banga otya okunziramu nga tonnaba kusoma bino. Bw\u2019onoosola <\/p>\n<p>onoddamu ng\u2019omaze okubisoma. Naye ekibuuzo kiikyo, nkyanise buswa, <\/p>\n<p>ensi egudde eddalu? Tunulako mu byobufuzi. Mu byeddiini mu masomero, <\/p>\n<p>mu malwaliro, embeera y\u2019obudde, leero menyeki, nfalize ki? Ensi egudde <\/p>\n<p>eddalu? Wulira wulira. <\/p>\n<p>Jjo luno nga ntwala mwana mu ddwaliro afune obujjanjabi, mba ntuuka mu <\/p>\n<p>ddwaliro nga waliwo omulwaddwe ali obubi, abasawo baaliwo nga buli omu <\/p>\n<p>amuyitako ng\u2019atamulaba. Nagezaako okubategeeza nga bwe nali ntutteyo <\/p>\n<p>omwana ajjanjabwe naye omusawo yanziramu nga yenna bw\u2019atikka ebisige <\/p>\n<p>nti  \u05f4Ssebo lwaki totuwaamu ku mpewo, twakulabye dda, era bwe <\/p>\n<p>tunaayagala tujja kukolako. <\/p>\n<p>Naye bw\u2019oba olaba nga kikuluma, laba eryakuleese otusegulire. Byambulira <\/p>\n<p>ku mimwa. Waayitawo akaseera mpa we kaaga. Omulwadde gwe <\/p>\n<p>twasangawo n\u2019akutuka n\u2019afa. Ensi yali wali nga ya maanyi. N\u2019abaali <\/p>\n<p>bamututte bwe baalaba ng\u2019akutuse omulambo baaguvamu bulekwe ne <\/p>\n<p>gwerindiggula eri. Nalaba guli gutyo ko nze wano si we baagereesa nti <\/p>\n<p>wafiira mulogew. Nga neetegula kifo. Owange ensi egudde eddalu. <\/p>\n<p>Ebikolwa ebifaanana bwe bityo bifumbekedde mu maka, abazadde batuuse <\/p>\n<p>n\u2019okwokya abaana n\u2019obuveera oba ebidomola olw\u2019okuba yakutte mu nva. <\/p>\n<p>Abaana basibwa ku muguwa ne balengejja mu nnyumba olunaku zzibi! Anti <\/p>\n<p>olwo omwana yazannyeeko n\u2019abaana bamuliraanwa. Empale bweyulika, <\/p>\n<p>omwana taweebwa kyamisana. Abange  ensi egenda wa n\u2019ebikolwa <\/p>\n<p>eby\u2019ettima ebitalimu busaasizi? <\/p>\n<p>Abasajja abakulu bazze ku bwana obusoma babwetisse, bandibwetisse naye <\/p>\n<p>babutisse n\u2019embuto ate bazeegaanye. Bano bamasiikini bawalampibwa buli <\/p>\n<p>lukya ne batikibwa embuto, bamusiba mataayi nga babaziimuula. Omwana <\/p>\n<p>omuwala n\u2019eyaakava ku bbeere omusanga ku nguudo yeetunda. Abaffe, <\/p>\n<p>tuzze wa? <\/p>\n<p>Bannabyabufuzi, abakuumi b\u2019eddembe, abasomesa, buli omu akola <\/p>\n<p>kwesanyusa yekka. Bwe mukola endagaano n\u2019omuntu akuyita bbali ne <\/p>\n<p>yeddiza nye mubaddeko ababiri. Amalogo gafuuse amalogo! Wakiri oli <\/p>\n<p>okuzisa naye nga temugabanye ku byabatuuyanya ababiri. Ensi egudde <\/p>\n<p>eddalu? Naawe weebuuze.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>UTIS UACE LUGANDA Olupapula olwokubiri Essaawa ssatu (Okukyusa Okuwandiika Emboozi, Okusoma Bwino N\u2019okufunza) UGANDA TEACHERS\u2019 INTERVENTION SCHEME Joint Mock Examinations UGANDA ADVANCED CERTIFICATE OF EDUCATION LUGANDA Olupapula olwokubiri Essaawa ssatu (Okukyusa Okuwandiika Emboozi, Okusoma Bwino N\u2019okufunza) INSTRUCTIONS TO CANDIDATES: Olupapula lugabanyiziddwamu ebitintu bina A, B, C ne D. Ebitundu A, C ne D bya buwaze. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[130],"tags":[],"class_list":["post-2484","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-luganda-past-papers"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2484","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2484"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2484\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2484"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2484"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2484"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}