{"id":2482,"date":"2026-05-20T14:55:11","date_gmt":"2026-05-20T14:55:11","guid":{"rendered":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/uncategorized\/uce-pre-reg-luganda-olupapula-olusooka\/"},"modified":"2026-05-20T14:55:11","modified_gmt":"2026-05-20T14:55:11","slug":"uce-pre-reg-luganda-olupapula-olusooka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/luganda-past-papers\/uce-pre-reg-luganda-olupapula-olusooka\/","title":{"rendered":"UCE PRE-REG LUGANDA OLUPAPULA OLUSOOKA"},"content":{"rendered":"<p>Page1<br \/>\nUCE PRE-REG LUGANDA OLUPAPULA OLUSOOKA <\/p>\n<p>Uganda Certificate of Education<br \/>\nPRE-REGISTRATION EXAMINATIONS 2016<br \/>\nLUGANDA<br \/>\nOLUPAPULA OLUSOOKA<br \/>\nESSAWA BBIRI (2) <\/p>\n<p>EBIRAGIRO<br \/>\nKola nga bw\u2019olagiddwa ku buli kitundu. <\/p>\n<p>1. a) Ku mitwe gino wammanga, londako gumu oguwandiikeko emboozi ya<br \/>\nbigambo nga 400.<br \/>\ni) Mwogezzabboggo ensawo ye aligyambalira. <\/p>\n<p>ii) Okulondera omwana omuntu ow\u2019okuwasa oba okufumbirwa<br \/>\ntekikyetaagisa kubaganya ebirowoozo. <\/p>\n<p>iii) Enguzi lumbe lwa kubiri <\/p>\n<p>iv) Ebisaanyizo by\u2019olulimi lw\u2019eggwanga. <\/p>\n<p>b) Londako emitwe ebiri okuva ku gino wammanga owandiike ebigambo nga<br \/>\n200.<br \/>\ni) Weeteeke mu kifo ky\u2019omukungu akulira ekitongole ekikola ku kusitula<br \/>\nembeera z\u2019abantu owandiike bye wandyogedde eri abantu ng\u2019obalaga<br \/>\nebirungi ebiri mu kuyigiriza abantu abakulu okusoma n\u2019okuwandiika<br \/>\nabataafuna mukisa kugenda mu ssomero. <\/p>\n<p>ii) Weefuule Nnaabagereka w\u2019a Buganda okunge abantu balwanyise<br \/>\nobulwadde buno: Omusujja ogwomulubuto (Typhoid) no bw\u2019okutonnya<br \/>\n(Fistula) mu bakyala. Wandiika ebinaafulumira mu Bukedde. <\/p>\n<p>iii) Oli omu kubayizi ataakomawo mu ssomero lye walimu owandiikire<br \/>\nbanno be waleka mu ssomero lye wasookeramu ebbaluwa. <\/p>\n<p>iv) Weeteeke mu kifo ky\u2019omukulu akuuma empisa ku kyalo kyammwe<br \/>\nowandiikire Minisita akola ku kukwasisa empisa ng\u2019omwemulugunyiza ku<br \/>\nnguzi ekudde ejjembe mu kitundu kyammwe. <\/p>\n<p>Page2<br \/>\n2. a) Funza ekitundu kino mu bigamba nga 120. <\/p>\n<p>Ennyama yali ku buseere nnyo mu butale bwonna obuli mu Kampala<br \/>\nn\u2019emiriraano mu biseera bya sekukkulu. Kkiro emu bw\u2019eti yali ku nnusu<br \/>\n8000\/-. Bakaggwensonyi abamu bagitundanga 10,000\/-. Ssekitooleko<br \/>\nabeera e Kibuye mu Kyadondo bwe yatuuka ku mudaala n\u2019abalaabalamu<br \/>\nmu ssente zeyalina ng\u2019alaba tezimuyisaamu, ennyama yagivaako bukumbu<br \/>\nng\u2019alaba taasobole kugula eyo eyandisobodde okubunya ab\u2019omu maka ge<br \/>\nabawerera ddala ekkumi n\u2019ababiri. Ate nno olwo nga totaddeeko banoo<br \/>\nba\u03b7\u03b7enze Ssekukkulu kugiriira wa Ssekitooleko ate nga be baali bajja<br \/>\nn\u2019okusinga obungi. <\/p>\n<p>Bwe<br \/>\nyaddayo<br \/>\neka,<br \/>\nensonga<br \/>\nn\u2019azibuulira<br \/>\nmukazi<br \/>\nwe<br \/>\nNakibirango.<br \/>\nNakibirango ne Ssekitooleko baateesanga bulungi ku by\u2019amaka gaabwe era<br \/>\nku mulundi guno bwe kyali. Baateesa bamale galya nsanyuse n\u2019eddigobe<br \/>\nlyabwe nti kasita olunaku lumu baleme kugwa ku mabanja. <\/p>\n<p>Ku ssekukkulu ekinu kyali ku mulimu gwa maanyi mu maka ga<br \/>\nssekitooleeko anti olwo basekula ebinyeebwa Nakibirango bye yeetema<br \/>\nokufumba bisinge n\u2019enkoko okuwooma. Baasekula ab\u2019omuliraano bwe<br \/>\nbeewuunya n\u2019okusunga ssekitooleeko mbu sso musajja wa nkula ki aliisa<br \/>\nab\u2019ewuwe omunyeebwa ku ssekukkulu ate nga bwe basaasira Nakibirango<br \/>\nn\u2019abamu okumuyita omusiru nti sso omukazi wa wa agumiikiriza okufumba<br \/>\nmu maka we batagula nnyama ku Ssekukulu ye nno abangi bwe<br \/>\nbakwebaza nga luweze. <\/p>\n<p>Ekyemisana, baakirya bulungi era mu ssaawa ez\u2019akawungeezi ssekitooleeko<br \/>\nyasalawo okwemalako ettulawamu ne yeewungulako n\u2019agenda mu bbaala<br \/>\neri ekinnya n\u2019empindi n\u2019eewuwe era eriraanye buno obutale bwe<br \/>\nbaakazaako erya tonninnyiramukange, mwe batunda buli kijjulo ky\u2019oyinza<br \/>\nokulowoozaako. Musajja wattu bwe yatuuka we baali batunda ebigere<br \/>\nby\u2019ente ebyali bikubiddwa ekijiiko okukamala eyali atunda bye yali<br \/>\nayimbirira mbu okubirya tojulira Sheraton ate nga n\u2019akawoowo kamala<br \/>\nokubyogerera; yabula okuggwa amalusu mu kamwa anti alwo ng\u2019amira<br \/>\nmuganda. <\/p>\n<p>Yasooka n\u2019amagaamaga. Bweyalaba nga tewali amumanyi, ne yeevaamu ne<br \/>\nyeegulirayo essowaani y\u2019ebigere nga bamuteereddeko n\u2019ekitole ky\u2019ettooke<br \/>\nolwo n\u2019adda ku bbali yeggweere. <\/p>\n<p>Abantu abazunza e\u03b7\u03b7ambo babi nnyo kubanga ne Ssekitooleko baamukola<br \/>\neky\u2019omulokole(ekigambo). Yali akyabwamye akuba ennoga eno nga<br \/>\nbwagajambula ekigere, n\u2019awulira eddoboozi lya Nakibirango ng\u2019amugamba<br \/>\nnti \u201cee ggwe bw\u2019oba olya toyita banno?\u201d <\/p>\n<p>Ssekitooleko eyali amaze okubatika ekitundu ky\u2019eggumba lye yali<br \/>\nagajambulako ennyama, yabbulula amaaso okutunuulira mukazi we,<br \/>\nng\u2019eno bw\u2019asaba ettaka limumire. Wano Nakibirango we yabuukira be<br \/>\nccopa, n\u2019akkakkana ku bba n\u2019amunyiga amatama nga bw\u2019akuba enduulu <\/p>\n<p>Page3<br \/>\neyasomboola ab\u2019ebuule n\u2019e Bweya era nga bw\u2019aleekeeza nti \u2018Mujje<br \/>\nmunnyambe nkutte akisajja ekibbi\u2019 Ensi yeekuluumulula okulaba ejjano.<br \/>\nNakibirango yayomba nakunakkuna, abasajja bonna n\u2019abagatta wamu nga<br \/>\nbw\u2019agamba nti, \u201cAbasajja baasiriwala ne badda ne mu kati. Osobola otya<br \/>\nokuliisa abaana bo ne mukazi wo n\u2019abagenyi ebinyeebwa ku ssekukkulu<br \/>\nggwe<br \/>\nne<br \/>\nweemulula<br \/>\nn\u2019ojja<br \/>\nobwabwagala<br \/>\nku<br \/>\nmunyama<br \/>\nobwomu<br \/>\nn\u2019oluvannyuma okomewo weesaanye!\u2019 Nkugambye omukazi by\u2019ataayogera<br \/>\nnga munsi tebiriiyo. Ssekitooleko yakanda kwennyonnyolako ng\u2019omukazi si<br \/>\ny\u2019amuganya okwogera. <\/p>\n<p>Ebbula ly\u2019ensimbi eririwo ndimanyi olw\u2019emmeeme entono alina n\u2019obuliirize<br \/>\nMmunenya mmuddiramu. Wabula lwaki omukazi y\u2019alinoonyezza emiroboli<br \/>\nku bba ng\u2019agenda amulondoola gy\u2019alaze? Lwaki? <\/p>\n<p>OBA<br \/>\n2. b) Ekituundu kino kikyuse mu Luganda. <\/p>\n<p>Let me allow Mr. Nsimbi to speak for himself about his life and experience<br \/>\nas a teacher and inspector of Schools. <\/p>\n<p>\u201cMy interest in Luganda must have been acquired from my aunt the late<br \/>\nVeronica Nanziri. \u2018She always impressed me as a clear speaker of the<br \/>\nLuganda language&#8230;\u2019 I do not think I have as yet another person who speaks<br \/>\nLuganda as clearly and as meaningful as she did&#8230;..\u201dshe always managed to<br \/>\nmake her points either through the usage of proverbs, or idioms.\u2019 I have<br \/>\ndedicated my book on proverbs Siwa Muto Lugero to the memory of this<br \/>\nbeloved aunt.   <\/p>\n<p>\u201cIt is difficult to compare standards of education in my school days with<br \/>\nstandards in schools today&#8230;..May be we did not cover as much ground as<br \/>\nstudents today are to but during our time, there was no fooling around. It<br \/>\nwas always work, work, work&#8230;&#8230;..\u201d <\/p>\n<p>\u201cTeachers still made use of the stick and this drove us to work extremely<br \/>\nhard.\u201d I do not regret having gone through this type of schooling. It taught<br \/>\nmany of us to live disciplined lives and to acquire sense of responsibility.\u201d I<br \/>\nthink there is too much freedom in our schools today. I agree the old harsh<br \/>\nsystem had to change with time but I think it would have been better if the<br \/>\nchange was more gradual. I am opposed to the view which encourages<br \/>\nschool children to dictate each and everything that is done at school.<br \/>\nChildren are children and they should be helped to learn how to respect<br \/>\ntheir elders. They should be helped to distinguish the right from the wrong\u201d. <\/p>\n<p>\u201c1 personally believe that if we believe in African personality, then the<br \/>\nvernaculars must have a place in our system of Education. No community<br \/>\nwithout a language can really have a distinct personality. I am of the<br \/>\nopinion that two or three vernaculars should survive\u201d. That\u2019s what he<br \/>\nreplied when asked about the place of the vernaculars in the system of<br \/>\nEducation. <\/p>\n<p>Page4<br \/>\n(Extracted from: the teacher, a Magazine of current ideas for Uganda<br \/>\nSchools, April, 1966. The article was written by Enoka H. Rukare). <\/p>\n<p>3. a) Jjuzaamu ebisoko ebisaaniramu. <\/p>\n<p>(20 marks)<br \/>\ni) Abo ennaku zino omukwano gubasaza mu&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;era baagalana nnyo. <\/p>\n<p>ii) Omukazi mukakitange bwe twamuloopye ate ekizimba kyasambye<br \/>\nbusambi &#8230;.. era n\u2019ayongera okutulugunya. <\/p>\n<p>iii) Omukadde oyo wabula mponga&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;.. anti talina wadde ssente<br \/>\nn\u2019emu. <\/p>\n<p>iv) singa tebwabadde budde kundiira \u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 nabadde njakuta akaka<br \/>\nbampulire. <\/p>\n<p>v) Abasajja baabadde bakongozze omulangira&#8230;&#8230;..era ne balwana<br \/>\nokukkakkana ng\u2019omu eriiso mmye. <\/p>\n<p>vi) Mulirwana omuti gumugwiridde era bamututte obugere buwala&#8230;.. <\/p>\n<p>vii) Obufumbo bwa muwala we bw\u2019alemagana anti omusajja gwe yali<br \/>\nafumbiddwa &#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;yali yamutomera. <\/p>\n<p>viii) Omusajja oyo buli gy\u2019akola bamwemulugunyiza nti alimu<br \/>\n&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;empanvu anti mubbi. <\/p>\n<p>ix) Omwana yalutuviiridde ku&#8230;&#8230; n\u2019attottola engeri gye baamuwambamu. <\/p>\n<p>ix) Obwedda bamubuuza gye yatadde ssente ng\u2019ayanjala<br \/>\n&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;.ng\u2019omuwabutwa asigadde awali omulwadde. <\/p>\n<p>3. b) (10marks) <\/p>\n<p>i) Ebikolwa bino bifuule nnakongezalinnya. <\/p>\n<p>(2 marks)<br \/>\n&#8211; Sirika<br \/>\n&#8211; Bba <\/p>\n<p>ii) Ebikolwa bino biwandiike mu kawakatirwa akeekola.<br \/>\n(2 marks)<br \/>\n&#8211; Yimba<br \/>\n&#8211; &#8211; Zzannya <\/p>\n<p>iii) Amannya gano gateeke mu mbu mwe gagwa. <\/p>\n<p>(6 marks)<br \/>\n&#8211; Kikopo<br \/>\n&#8211; Olweyo<br \/>\n&#8211; Bitabo<br \/>\n&#8211; Bwino<br \/>\n&#8211; Muchungwa<br \/>\n&#8211; Gucungwa<br \/>\n***BIKOMYE***<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Page1 UCE PRE-REG LUGANDA OLUPAPULA OLUSOOKA Uganda Certificate of Education PRE-REGISTRATION EXAMINATIONS 2016 LUGANDA OLUPAPULA OLUSOOKA ESSAWA BBIRI (2) EBIRAGIRO Kola nga bw\u2019olagiddwa ku buli kitundu. 1. a) Ku mitwe gino wammanga, londako gumu oguwandiikeko emboozi ya bigambo nga 400. i) Mwogezzabboggo ensawo ye aligyambalira. ii) Okulondera omwana omuntu ow\u2019okuwasa oba okufumbirwa tekikyetaagisa kubaganya ebirowoozo. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[130],"tags":[],"class_list":["post-2482","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-luganda-past-papers"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2482","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2482"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2482\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2482"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2482"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2482"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}