{"id":2456,"date":"2026-05-20T14:54:53","date_gmt":"2026-05-20T14:54:53","guid":{"rendered":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/uncategorized\/mukono-examinations-council-uce-luganda-okukyusa-okuwandiika-emboozi-okusoma-bwino-nokufunza-paper-2\/"},"modified":"2026-05-20T14:54:53","modified_gmt":"2026-05-20T14:54:53","slug":"mukono-examinations-council-uce-luganda-okukyusa-okuwandiika-emboozi-okusoma-bwino-nokufunza-paper-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/luganda-past-papers\/mukono-examinations-council-uce-luganda-okukyusa-okuwandiika-emboozi-okusoma-bwino-nokufunza-paper-2\/","title":{"rendered":"MUKONO EXAMINATIONS COUNCIL UCE LUGANDA (Okukyusa, Okuwandiika emboozi, Okusoma Bwino, N\u2019okufunza) Paper 2"},"content":{"rendered":"<p>MUKONO EXAMINATIONS COUNCIL<br \/>\nUganda Advanced Certificate of Education<br \/>\nLUGANDA<br \/>\n(Okukyusa, Okuwandiika emboozi, Okusoma Bwino, N\u2019okufunza)<br \/>\nPaper 2<br \/>\n3 Hours  <\/p>\n<p>EBIGOBERERWA<br \/>\n\uf0b7 Olupapula  luno lugabanyiziddwamu ebitundu bina A, B, C, ne D<br \/>\n\uf0b7 Ebitundu A, C ne D bya buwaze.<br \/>\n\uf0b7 Mu kitundu B oweereddwa ebyokulondako by\u2019oyagala okuddamu.<br \/>\n\uf0b7 Ddamu nga bw\u2019olagiddwa mu buli kitundu. <\/p>\n<p>EKITUNDU A<br \/>\nDdamu ebibuuzo byombi mu kitundu kino <\/p>\n<p>1. a) Kyusa ekitundu kino okizze mu Luganda. <\/p>\n<p>There has been so many conflicts in Uganda relating around social, political and economic<br \/>\nissues. For the conflicts in the Rwenzori region which may be due to cultural or political<br \/>\ncauses we need to urgently attend to the needs of women and children. During times of<br \/>\nconflict, women and children tend to suffer more. In a UNICEF report about the impact of<br \/>\nconflict on children, it is very clear that where peace becomes a rare commodity, children<br \/>\nexposed to extreme violence hardly have any option for normal growth and development.<br \/>\nLivehoods are shattered, families displaced, siblings injured and conflict heightens<br \/>\nchildren\u2019s exposure to physical, psychological and sexual violence as well as neglect by<br \/>\ncaregivers . <\/p>\n<p>(Obubonero 15) <\/p>\n<p>b) Kyusa ekitundu kino okizze mu lungereza  <\/p>\n<p>(obubonero 15) <\/p>\n<p>Nga tugoberera empisa ezoobuntubulamu, bw\u2019oba obuuza omulala osaanye otandike<br \/>\nn\u2019ebigambo nga; \u201cwasuze otyanno!\u201d, \u201cosiibye otyanno?\u201d, okusinziira ku kiseera, olwo<br \/>\noteekeko n\u2019enva nga bwe kiba kyetaagisizza gamba nga; ssebo, nnyabo, musomesa,<br \/>\nmusawo, n\u2019ebiringa ebyo. <\/p>\n<p>Si kirungi kutandiika kubuuza muntu mukulu nti, \u201coli otya?\u201d weewaawo nga kiyinza<br \/>\nokukozesebwa mu b\u2019ekinywi. Bw\u2019oba obuuza omuntu omukulu tekiba kya buntubulamu<br \/>\nggwe okusooka okumuwa engalo. Kino kiteekeddwa kuva eri ye bwaba ayagadde<br \/>\nokukukwatako mu bugalo. <\/p>\n<p>Bw\u2019oba osika\u1d51\u1d51ano n\u2019omulala mu mikono, tomusika gyoli nti oluubirira kunuula mukono<br \/>\ngwe okuva ku kibegaabega. <\/p>\n<p>EKITUNDU B <\/p>\n<p>Kola 2(a) oba 2(b)<br \/>\n2. a) Ku mitwe egikuweereddwa londako gumu oguwandiikeko emboozi ya bigambo nga<br \/>\n         400.<br \/>\ni.<br \/>\nBw\u2019otava ku mulungi<br \/>\nii.<br \/>\nEnyambala y\u2019ekinnansi<br \/>\niii.<br \/>\nSsinga tewali ggwe<br \/>\niv.<br \/>\nPoliisi ya Uganda<br \/>\nOba<br \/>\n    b) Ku mitwe gino londako ebiri ogiwandiikeko nga bw\u2019olagiddwa.<br \/>\n(Obubonero 15 x 2=30)<br \/>\ni.<br \/>\nObadde okola mu kampuni emu ne mukwano gwo omulenzi gwe mwasomanga<br \/>\nnaye. Ye abadde akola nga maneja ate ggwe nga ayaniriza abagenyi. Emirimu<br \/>\ntegikyakutambulira bulungi. Muwandiikire ebbaluwa erekulira.<br \/>\nii.<br \/>\nMukirisitu munnammwe afudde. Abadde akola ku lukiiko olufuzi olwa Ekelzia.<br \/>\nWandiika obubaka obukubagiza bw\u2019ogenda okuweereza ggwe nga Ssaabakritu.<br \/>\niii.<br \/>\nGgwe muwandiisi w\u2019olukiiko oluteekateeka akabaga kammwe akabasiibula ku<br \/>\nssomero (Leaver\u2019s party). Wandiika ebiteeso by\u2019olukiiko lwammwe olw\u2019okuna .<br \/>\niv.<br \/>\nObutiko obubaala. <\/p>\n<p>EKITUNDU C<br \/>\n3. Soma ekitundu kino n\u2019oluvannyuma oddemu ebibuuzo ku nkomerero yaakyo.  <\/p>\n<p>(Obubonero 20)<br \/>\nMu myaka gy\u2019obukulembeze bwa Milton Obote obw\u2019omulundi ogw\u2019okubiri obulwadde bwa<br \/>\nmukenenya bwakwata abantu, naddala mu masaza abiri, ery\u2019ekkooki n\u2019ery\u2019e Buddu, mu<br \/>\nbitundu ebyo ebiriraanye ensalo za Tanzania. Abantu baasoberwa kubanga omuntu gwe <\/p>\n<p>baabeeranga naye nga mulamu nga bamulaba atandiikiriza okulwala, gye byaggweeranga<br \/>\nnga afudde! Abantu nno munnange bafiira ddala era amasaza ago gajjula entiisa. <\/p>\n<p>Abantu abaasinganga okufa baali bantu bato, naddala abo abaali ku gw\u2019okusuubula.<br \/>\nAbasuubuzi<br \/>\nbaatambulanga<br \/>\nnga<br \/>\nbanoonya<br \/>\nebyamaguzi<br \/>\nera<br \/>\nkirabika<br \/>\neyo<br \/>\ngye<br \/>\nbaatambuliranga obulwadde gye baabuwa kankulanga. Okuviira ddala mu bibuga nga<br \/>\nMutukula, Kyotera, Kaliisizo okutuukira ddala e Masaka, waaliwo endowooza nti<br \/>\nmukenenya ava ku ddogo. Ebigambo byayiti\u1d51\u1d51ananga nti abasuubuzi abavaako akabasa<br \/>\nbeebo abaafuna ebyamaguzi ku bbanja okuva mu Tanzania, mbu bwe baalemwa okusasula<br \/>\namabanja abalogo b\u2019e Tanzania ne babaweereza ebiteega ebyatandika okubatirimbula<br \/>\nokubamalawo. <\/p>\n<p>Ku nsonga eno ey\u2019obutakkiriza nti mukenenya bwali bulwadde obuzinze Uganda, eriyo<br \/>\nabaagamba nti gavumenti ya Obote yabumanya mbu naye n\u2019ebusirikira. Obote n\u2019ekibiina<br \/>\nkye ekya UPC bwe baamala okwewa\u1d51\u1d51amya ku bukulu oluvannyuma lw\u2019okubba obululu<br \/>\nbwa DP mu 1980, Yoweri Museveni yatandikirawo okubalwanyisa. <\/p>\n<p>Olutalo lw\u2019ekiyeekera lwamutawaanya nnyo ne gavumenti ye. Awo we baagambira nti ku<br \/>\nkizibu ky\u2019okulwanyisa abayeekera abaali baagala okumusuuza akagaati yali tayagala<br \/>\nkwongerako ate kya bulwadde obwali butandise okuwemmenta Bannayuganda. Ebya<br \/>\nsiriimu we byaviirayo abantu okubitegeerera ddala obulungi nti buladde obwali bulina<br \/>\nokunoonyerezebwako n\u2019okujjanjabwa ng\u2019abantu bangi bagenze ezzirakumwa. <\/p>\n<p>Buganda esaana ekkirize nti erina obulwadde obugiruma. Omulwadde yenna bw\u2019agaana<br \/>\nokukkiriza nti yeetaaga eddagala era ayinza obutawona. Okukkiriza n\u2019okutegeera ebizibu<br \/>\nBuganda byerina y\u2019entandikwa y\u2019okubivuunuka. <\/p>\n<p>(Kisimbuddwa mu; Buganda ku Ntikko, aka C.P Mayiga) <\/p>\n<p>Ebibuuzo  <\/p>\n<p>a) Ekitundu kino kiwe Omutwe ogukituukirako.   <\/p>\n<p>(0bubonero 2)<br \/>\nb) Nokolayo ensonga nnya lwaki abantu boomu masaza ga Buddu ne Kkooki bajjula entiisa.<br \/>\n          (obubonero 4)<br \/>\n c) \u201cAkabi tekabula musombi\u201d Nga weesigama ku Bannabuddu ne Bannakkooki laga<br \/>\n        olugero luno gye lutuukira ku kirwadde ekyali kibasenza ezzirakumwe. (Obubonero 6) <\/p>\n<p>d) Nokolayo ensonga emu lwaki gavumenti ya Obote teyavaayo bukuukuubira<br \/>\n      okwenganga mukenenya.  <\/p>\n<p>          (Obubonero 2)<br \/>\ne) Omuwandiisi abadde atukubira kifaananyi tusobole okutegeera kyaliko. Omuwandiisi ali<br \/>\n      ku ki?  <\/p>\n<p>                        (Obubonero 2)<br \/>\nf) Nnyonnyola amakulu g\u2019ebigambo bino nga bwe byeyambisiddwa mu kitundu ky\u2019osomye.<br \/>\n          (Obubonero 4)<br \/>\ni.<br \/>\nBaabuwakankulanga<br \/>\nii.<br \/>\nAkabasa<br \/>\niii.<br \/>\nOkubatirimbula<br \/>\niv.<br \/>\nAkagaati <\/p>\n<p>EKITUNDU D<br \/>\n4. a) Funza ekitundu kino mu bigambo nga 100.   <\/p>\n<p>        (obubonero 20)<br \/>\nNassejjera mpolampola n\u2019eriggo lyange okutuuka mu kayumba kange nga n\u2019obudde<br \/>\nbukunidde. Ekyeggulo ku olwo ssaakikombako ng\u2019omwoyo gwange gwonna guli wa<br \/>\nNamutta. Kyazira kugwa ku kiriri kyange ne mpulira ng\u2019omutwe gumbobba okukamala,<br \/>\namangu ago nga nzenna n\u2019amaanyi ganzigweddemu. Ekiro ekyo nasula nkaaba anti nga<br \/>\nwalumbe antunuza bikalu. <\/p>\n<p>Nabukeereza nkokola anti nga nzenna nneekaniikiridde ng\u2019akayonsa obubiri nga \u1d51\u1d51enda<br \/>\nwa ssenga kumutegeeza ku bulwadde obwali bunkaabya akajiijiiri. Bwe natuuka eyo nga<br \/>\nmunnyonnyola nga walumbe bwe yampita. Olwabisirisa nti nga naye amaziga gamuyitamu.<br \/>\nLuno ne mmanyira ddala nti obwange bukuze. Okugenda okugezaako okuyimuka we nnali<br \/>\nntudde nga sikyasobola. Awo bansitulawo busituzi, leero nga sikyalina na gezza. Ssenga <\/p>\n<p>aleese ku mmumbwa ye Namuggirano, ansiriddeko naye nga nnyabo wange akoowoola<br \/>\nabombye. <\/p>\n<p>Enkoko zaali zikookolima ekiro ekyo, nagenda okuwulira ng\u2019emiranga nti, \u201cAgenda<br \/>\nagenda\u201d. Mazima ddala nnali \u1d51\u1d51enda. Anti olwo okusitula kutuuse obudde okugenda<br \/>\nokuvaako eddiba nga by\u2019ensiba bikutuka. Abantu besomba wamma ggwe ng\u2019ekiri awo<br \/>\nkitokota si kisaanikire. <\/p>\n<p>Enkeera w\u2019olunaku olwo abantu bonna olwamala okulya nga batandiika kumperekerako.<br \/>\nBansibirira entanda era ne bampa n\u2019ebirabo birungi nnyo ng\u2019omwo mwe muli embugo eza<br \/>\nkimote, ebitentegere era n\u2019emisana. Embugo zonna baasinsumika kubanga mu nsi mwe nali<br \/>\nngenda okuyita nga temuyitamu yeetisse mugugu. Olwemala ebyo byonna nga batandika<br \/>\nkumperekerako. Abamu bagendanga batema emiranga abalala nga bavuuvuuma. <\/p>\n<p>Buli we baayitanga baagendanga basaatuuka busaatusi era ebisimbe ebyali awo byonna<br \/>\nbyayonooneka kubanga buli muntu yeeyitiranga buli we yayagalanga. Twatuuka ku kagga<br \/>\nakayitibwa malaalo. Akagga ako lwakuba katono naye nga kantiisa nnyo. Okumanya nga<br \/>\nkaali ka ntiisa abantu bonna olwakatuukako ne basirika be cce. <\/p>\n<p>Bannange bonna abaali bamperekerako olwatuuka ku kagga kano nga batandika<br \/>\nkunsiibula. Ng\u2019olwo eggendo ndisigalako bw\u2019omu. Entiisa, okukaaba, leero naanyumya ki!<br \/>\nBannange baddayo bakuba ebiwoobe nga nange ntandika kwepekecca, bw\u2019omu. Kyokka<br \/>\nebiseera ebimu nalingamu essuubi nti sirirema kudda. Nga walumbe bwe yampita, kale<br \/>\nbw\u2019alimala oku\u1d51\u1d51amba bye yampitira nditera ne nkyusa obuwufu. <\/p>\n<p>Bikomye Wano<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>MUKONO EXAMINATIONS COUNCIL Uganda Advanced Certificate of Education LUGANDA (Okukyusa, Okuwandiika emboozi, Okusoma Bwino, N\u2019okufunza) Paper 2 3 Hours EBIGOBERERWA \uf0b7 Olupapula luno lugabanyiziddwamu ebitundu bina A, B, C, ne D \uf0b7 Ebitundu A, C ne D bya buwaze. \uf0b7 Mu kitundu B oweereddwa ebyokulondako by\u2019oyagala okuddamu. \uf0b7 Ddamu nga bw\u2019olagiddwa mu buli kitundu. EKITUNDU [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[130],"tags":[],"class_list":["post-2456","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-luganda-past-papers"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2456","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2456"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2456\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2456"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2456"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2456"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}