{"id":2443,"date":"2026-05-20T14:54:31","date_gmt":"2026-05-20T14:54:31","guid":{"rendered":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/uncategorized\/kamssa-joint-mock-examinations-uace-luganda-okukyusa-emboozi-okusoma-bwiino-nokufunza-olupapula-olwokubiri\/"},"modified":"2026-05-20T14:54:31","modified_gmt":"2026-05-20T14:54:31","slug":"kamssa-joint-mock-examinations-uace-luganda-okukyusa-emboozi-okusoma-bwiino-nokufunza-olupapula-olwokubiri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/luganda-past-papers\/kamssa-joint-mock-examinations-uace-luganda-okukyusa-emboozi-okusoma-bwiino-nokufunza-olupapula-olwokubiri\/","title":{"rendered":"KAMSSA JOINT MOCK EXAMINATIONS UACE LUGANDA (Okukyusa, Emboozi, Okusoma bwiino n&#8217;okufunza) Olupapula Olwokubiri"},"content":{"rendered":"<p>KAMSSA JOINT MOCK EXAMINATIONS  <\/p>\n<p>LUGANDA<br \/>\n(Okukyusa, Emboozi, Okusoma bwiino n&#8217;okufunza)<br \/>\nOlupapula Olwokubiri<br \/>\nEssaawa Ssatu<br \/>\nEBIGOBERERWA:<br \/>\n\u2022Olupapula luno lugabanyiziddwamu ebitundu bina: A, B,C ne d<br \/>\n\u2022Ebitundu A,Cne D bya buwaze.<br \/>\n\u2022Mu kitundu B oweereddwa eby\u2019okulondako by\u2019oyagala okuddamu.<br \/>\n\u2022Fuba oddemu nga bwolagiddwa mu buli kitundu <\/p>\n<p>\u00a9 2022 Kampala Integrated Secondary Schools\u2019 Examinations Bureau<br \/>\nTurn Over 1<br \/>\nEKITUNDU A  <\/p>\n<p>1(a) kyusa ekitundu kino okizze mu Luganda.  <\/p>\n<p>(Obubonero 15)<br \/>\nThe Kikuyu highly valued the practice of men marrying many wives in that they saw the<br \/>\nChristian approach to marriage as completely unacceptable. Many reasons were presented to<br \/>\nsupport this marriage custom.<br \/>\nWhen a man married several wives it was an indication that he was prosperous. He would have<br \/>\nto possess plenty of land, numerous cattle, goats and sheep before he would be considered to<br \/>\n\u2018buy\u2019 many wives. There was an idea too, that a wealthy man should have plenty of children so<br \/>\nthat they could manage all his property when he died. Many wives were needed to bear and<br \/>\nbring up such children.<br \/>\nEpidemics were frequent occurrences amongst the traditional Kikuyu and whole families were<br \/>\nknown to have been destroyed by these calamities. So the idea of having a big family had its <\/p>\n<p>2<br \/>\nlogic-there was more chance that somebody would remain in a family of many wives and many<br \/>\nchildren to continue the family tree.<br \/>\nWhen a man married several wives and finally discovered that he could not give them children,<br \/>\nhe would marry a divorced mother in the end who would bring her children into his home. They<br \/>\nbecame his children and everyone else in that home tried to live as if they all one family.<br \/>\n(EXTRACTED FROM :AN AFRICAN PASTOR BY E.N WANYIKE)  <\/p>\n<p>(b)<br \/>\nKyusa ekitundu kino okizze mu luzungu.  <\/p>\n<p>(Obubonero 15)<br \/>\nObwo bwonna obujjulizi nabwebagajja ne mbutwala mu boobuyinza.Olwo kyali kirabika nti<br \/>\nomusango ngufumbiikirizza.Harriss yyanjozayoza bya nsusso ng\u2019alaba mmukoledde ku<br \/>\nmusango ogwali gujja okumumala obwoya ku ntumbwe.So ate nze nga ngumalidde mu nnaku<br \/>\nSsatu zokka.Abantu bangi bankulisa nga bagamba nti \u201cOwonye omusanga ogwo kubanga ffe<br \/>\ntwali tugusiba ku ggwe\u201dAbalala bampa n\u2019ebirabo<br \/>\nOmulimu gwe nali nsigazza kwe kutegeka mu buwandiike ebyo byonna bye nali  enda<br \/>\nokukwasa abalamuzi.Ate n\u2019ekirala kwe kwozesa ebifaananyi bye nakuba n\u2019okubizimbulukusa<br \/>\nbiryoke biyambe mu bujulizi.Eky\u2019omikisa Lugaba yankwtirako byonna ne birama,so nga<br \/>\nbyakubibwanga kiro.Naye ebyo byonna nga sinnabikola nzijukira ekyobeera ekyankwata ku<br \/>\nlunaku Olwokusatu nga ndi ewa taata.<br \/>\nOlwatuuka awo bwe nti nga naakava eri ewa kikukuya ne bampa emmere.Nagiryako kitono nga<br \/>\nmuli ennaku eyagala kunzite.Olubega nalyako lumu ne  enda neebaka.Bwenatuukayo mu<br \/>\nbuliri nabulwa yadde empeke y\u2019otulo mu liiso.Ne mbeera omwo mu bikunta nga<br \/>\nnkulungutana.Najjukira engeri gye nasanga Lukido ku tttale nga yaakabebbera okugenda<br \/>\nezzirakumwa.okwo ne ngattako n\u2019okujjukira engeri omusinde gw\u2019emmundu gye gwabuukula<br \/>\nate ne guwawaala.<br \/>\n(Bisimbuddwa mu kikonyogo aka C.G.Kiwanuka Musisi)<br \/>\nEKITUNDU B<br \/>\nKola 2(a) oba 2(b)  <\/p>\n<p>2.<br \/>\n(a) Ku mitwe egikuweereddwa wammanga londako gumu oguwandiikeko emboozi ya<br \/>\nbigambo 300-400.     <\/p>\n<p>(obubonero 30)  <\/p>\n<p>(i) Ekyalo kyajjula ekiyongobero.  <\/p>\n<p>(ii) Abatuusa ebbugga beerabira embooge.  <\/p>\n<p>(iii) Enkola ya kyegabira emmere (self service) ku mikolo esaanidde okuwerwa.    <\/p>\n<p>Kubaganya ebirowoozo.  <\/p>\n<p>(iv) Obugunjufu bw\u2019omuganda mu kukuuma omukwano.<br \/>\nOBA  <\/p>\n<p>(b) Ku mitwe gino wammanga londako ebiri buli gumu oguwandiikeko nga  <\/p>\n<p>bw\u2019olagiddwa.  <\/p>\n<p>(obubonero 15)  <\/p>\n<p>3  <\/p>\n<p>(i)<br \/>\nWandiikira mukwano gwo abeera mu Ethiopia ebbaluwa mu Luganda ng\u2019omuttottolera<br \/>\nebirungi ebiri mu muzannyo gw\u2019ebika bya baganda.<br \/>\n(Ebigambo 150)  <\/p>\n<p>(ii)<br \/>\nGgwe Ssentebe w\u2019olukiiko olwakwasibwa omulimu gw\u2019okunoonyereza ku nsonga<br \/>\nez\u2019enjawulo ezivaako obutabanguko mu maka mu Yuganda yattu ensangi zino:<br \/>\nWandiika alipoota ekwata ku ebyo bye mwazuula n\u2019olukiiko lwo.  <\/p>\n<p>(Ebigambo 150-200)  <\/p>\n<p>(iii)<br \/>\nWandiika omuko mu mawulire ng\u2019olabula bavubuka banno akabi akayinza okubaviira<br \/>\nmu kwetaba mu nsonga z\u2019okwegatta nga bakyali bato.  <\/p>\n<p>(Ebigambo 150-200)  <\/p>\n<p>(iv)<br \/>\nGgwe wakiikirira bazadde ba Mwana Muwala Nabiddo ng\u2019agenda mu ddya. Wandiika<br \/>\nebigambo by\u2019onaayogera ku mukolo gw\u2019embaga yaabwe ng\u2019osibirira<br \/>\nNakakaawa entanda ku bbaawe basobole okusiimira n\u2019okweyagalira mu bufumbo  <\/p>\n<p>bwabwe.  <\/p>\n<p>(Ebigambo 150-200)  <\/p>\n<p>.<br \/>\n(b) Soma ekitundu kino n\u2019oluvannyuma oddemu ebibuuzo ku nkomerero yaakyo.  <\/p>\n<p>(obubonero 20)  <\/p>\n<p>OBULAMU BWA MUTEESA MU BUWA\u014a\u014aANGUSE:  <\/p>\n<p> Ssekabaka Muteesa II bwe yali mu Bungereza yasooka kusula mu Kalina ey\u2019amatendo nga<br \/>\neriraanye White hall ekiseera kyatuuka ne yeekengera nga obulamu bwe alaba tebulina<br \/>\nbukuumi bumala nga era Obote n\u2019Abaganda abaali banywanyibe, bamulondoola<br \/>\nbamuttireyo kwe kusalawo okweyongerayo mu kifo Basingtoke  mu nnyumba amakula<br \/>\nmu kifo ekisirifu ng\u2019avaayo kugenda ku ssomero lya Mutabani we Tonnie Mutebi e Kings<br \/>\nMead Public School e Sussex. Oluvannyuma yamutwala mu Bradfied lye yalimu nga<br \/>\nOmuddugavu yekka.<br \/>\nNazaannya nga naye ku mupiira, cricket ne squash nga bali ne mikwano gya mutabani<br \/>\nwe gattako n\u2019okumubuulirira  ku bizibu ebyali bimutta n\u2019okwemala ettuula wamu<br \/>\nn\u2019ekiwuubaalo nga era tagwa kuyimba mu kkanisa buli lwa Sande.<br \/>\nYawandiika ekitabo ekiramba ekikwata ku bulamu  bwe n\u2019obwakabaka bwe (Desecration<br \/>\nof Kingdom) ekivvuunulwa nti, \u201cOkuvvoola Obwakabaka bwange\u201d nga era tannakisa<br \/>\nmukono yali amaze n\u2019okuwandiika enjatula y\u2019ennyimba zomu kkanisa naye kyali<br \/>\ntekinnafulumizibwa.  <\/p>\n<p>Kigambibwa nti yaterange n\u2019okukola emirimu egy\u2019okulabirira bannamukadde<br \/>\nng\u2019abayamba mu kino na kiri afune ku nsimbi n\u2019okubaako ky\u2019akola.<br \/>\nNga Bungereza egaanyi okumuwa ku nsimbi ng\u2019asonderwa mikwano gye egyamuli ku<br \/>\nlusegere. Abantu be baagendanga  omulabako n\u2019okumusanyusaamu nga era eyo gye<br \/>\nyabategeerezanga entakera nti luliba lumu n\u2019adda ku butaka mu abo abaamulambulanga<br \/>\nmwe mwali mukyala Sugra Visram Namubiru omuyindi nfa nfe we ne mutowe<br \/>\nOmulangira H. Henry Kimera.  <\/p>\n<p>4  <\/p>\n<p>Bangi mikwano gye bannamagye b\u2019e Bungereza aba Granadiei Gurards be yasoma nabo<br \/>\nbaamuyamba nnyo mu biseera eby\u2019obuwejje nga era bamusaba addeyo mu magye e<br \/>\nBugereza kuba yali muzira ate omujjukizi ennyo n\u2019akigaana.  <\/p>\n<p>Abantu bangi nnyo baamukyaliranga n\u2019okumuyamba okumukolera ku mirimu<br \/>\nn\u2019ekumunyumiza ku mboozi ne bye balaba mu kibuga London n\u2019ebyo bye bawuliza<br \/>\nokuva mu nsi y\u2019e Yuganda. Obote n\u2019abasajja be abakessi baagezaako nnyo okukola<br \/>\nkyonna ekisoboka okulaba nga bamukaluubiririza obulamu; waakiri bamutemule aleme<br \/>\nkudda mu nsi ya boobwe nga anti abaganda bangi gwe bafiirako era nga yeezira<br \/>\nkukumanya nti,  oyo akukuta ne Muteesa nga amuttirawo oba kumuggalira mukkomera.  <\/p>\n<p>Nnakitegeerako nti Ssekabaka Muteesa II yalina enteekateeka ze zino tebaazimuganya.<br \/>\nAbaganda abatono bakalinkwe olwabitegeera ne babigamba Obote ne basala magezi<br \/>\nagamutta mubwangu. Waaliwo n\u2019omwami omu ow\u2019e Wandegeya eyali omututumufu mu<br \/>\nkitundu yatuuka n\u2019okuziika omwana we owoobulenzi  nga mulamu Obote asobole<br \/>\nokuwangula olu talo n\u2019okwenywereza mu buyinza kale bakalinkwe tukyabalina mu<br \/>\nBuganda  nammwe mu bamanyi. Ye ate bali ba Jjaasi abaasala ebbujje ery\u2019emyaka esatu<br \/>\nmu maaso ga Musolooza oluvannyuma ne baliziika nga balibisseeko ekibbo ku mutwe<br \/>\nObote asobole okuwangula.  <\/p>\n<p>Waliwo n\u2019eyali mukwano gwe Hajj eyalina ente ze mu bitundu by\u2019e Mubende Muteesa<br \/>\nbwe yalaba  ng\u2019ali bubi mu by\u2019ensimbi kwe kumut umiza amutundireko ezimu<br \/>\namuweereze ku nsimbi oli yamweddiramu nti Obote yazirya ate ng\u2019alimba n\u2019akati<br \/>\nakyazirina omusajja wa UPC  OYO, kati mukulu mu bufuzi bwaffe buno obw\u2019ennono<br \/>\ntyanga abantu.  <\/p>\n<p>Ebibuuzo  <\/p>\n<p>(i) Nnyonnyola ebintu eby\u2019enjawulo Muteesa bye yakolanga ng\u2019ali mu  <\/p>\n<p>buwa\u014b\u014banguse.  <\/p>\n<p>(obubonero 06)  <\/p>\n<p>(ii) Leetayo ebintu eby\u2019enjawulo abantu abaateranga okukyalira Muteesa ng\u2019ali mu  <\/p>\n<p>buwa\u014b\u014banguse bye baamugamba.  <\/p>\n<p>(obubonero 04)  <\/p>\n<p>(iii) Nnyonnyola ebintu eby\u2019enjawulo Obote ne basajja be bye baakola okulumya  <\/p>\n<p>Muteesa ng\u2019ali mu buwa\u014b\u014banguse.  <\/p>\n<p>(obubonero 04)  <\/p>\n<p>(iv) Menyayo ebikolobero eby\u2019enjawulo bibiri abaganda bakalinkwe bye baakola  <\/p>\n<p>Obote asobole okwenywereza  mubuyinza n\u2019okuwangaala.<br \/>\n(obubonero 02)  <\/p>\n<p>(v) Nnyonnyola amakulu agali mu buli kigambo nga bwe bikozeseddwa mu kitundu<br \/>\nky\u2019osomye.<br \/>\n(i) Ensi ya boobwe<br \/>\n(ii) Ebbujje  <\/p>\n<p>5  <\/p>\n<p>(iii) Nfaanfe<br \/>\n(iv) entakera  <\/p>\n<p>(obubonero 04)  <\/p>\n<p>EKITUNDU D  <\/p>\n<p>4.<br \/>\nFunza ekitundu kino mu bigambo nga 120.   <\/p>\n<p>(obubonero 20)<br \/>\nNagenda nkiiba ennimiro,nga bwe neekengera okutuusa lwe natuukira ddala ewa<br \/>\nWaddanga.olwokubanga nali sirina we nnyinza kwekisa neewaayo ne ntebenkerera ddala<br \/>\nmu luggya nga ninga agenda okugenyiwa.Nali naatera okutuuka ku nju ne ntandika<br \/>\nokukowoola.Nalaba tewali ampuuna eby\u2019okuyita ne mbivaako,ne ntandika okulingiriza<br \/>\nn\u2019okwekkaanya buli kimu ekyali awo mu luggya.  <\/p>\n<p>Awo mu luggya wakati waaliwo emikululo gye mmotoka entono.gyali gifaanana<br \/>\nng\u2019egyalekebwawo mu kiro ekyali kyakayita,kubanga tegyalimu yadde ekiigere<br \/>\nekirinnyiddwamu.Nagirondoola<br \/>\nndabe<br \/>\ngye<br \/>\ngyali<br \/>\ngiraga.Bwe<br \/>\ngyagguka<br \/>\nmu<br \/>\nbulungibwansi ne gimenya ne gidda ku ludda lwe Kampala.kwe kugamba nti gikwata<br \/>\nliraga eri ku nnyanja.kino kyali kyangu okuzuula kubanga mu kkubo omwo mwali<br \/>\ntemutera kuyita mmotoka.Egyo nno ne ngireka ne nzirayo emabega neetegereze ebintu<br \/>\nebirala.  <\/p>\n<p>Enju ya Waddanga yali ya mabaati ate ng\u2019ebisenge bya ttaka n\u2019emmuli Amadirisa<br \/>\nwewaawo gaali tegannawangibwamu ,naye byo ebituli byago byali birekeddwawo nga<br \/>\nbakuba obudongo.Mu bituli omwo mwali musembekeddwamu essanja,kyokka nga<br \/>\nlyonna liragaya.Oluggi lw\u2019ennyumba eno lwali lwa bibo ebitaakwatagana bulungi ne<br \/>\nbinnaabyo.<br \/>\nBwe nayisa amaaso mu myagaanya gy\u2019ebibo ne ndyoka ndaba ebyali mu nda.Eno ku<br \/>\nludda olw\u2019ekisenge ekya bbugwe,okuliraana oluggi olufuluma,we waali olubaawo<br \/>\noluwanvu olwenkana n\u2019ezituulibwako mu masomero.Mu ddumbiizi we waali akameeza<br \/>\nakatono ,ate ku ludda olwa ddyo ng\u2019otunuulidde eennyumba ye yali akakeeka n\u2019eddiba<br \/>\nebiddugavu.mu mulyango oguyingira eri mu lukuubo,oguva eno mu ddiiro,mwali temuli<br \/>\nluggi,wabula nga mutimbiddwamu akagoye aka kipaapaali.Ebintu ebirala ebyali mu nju<br \/>\nsaasobola kubiraba olw\u2019akazikiza akaali kawerakoEbyo bye nalabako bye byamala ne<br \/>\nnzira ku byali ebweru \u201cNnyama ntono,okaayana eri mu nkwawa\u201dmba kwekunya<br \/>\nnnannyinimu n\u2019ansanga osanga ebirala sandibirabye.  <\/p>\n<p>Awo ku lubalaza we waali eryato lugogoma eritaalimu kintu kyonna okuggyako<br \/>\nekitentegere ekyali kisuuliddwamu.Waggulu ku nju,na wansi we wali eryato,ye yali<br \/>\noluseregende lw\u2019ebita.Byali bisimbye lwa kasota ng\u2019oluzzi lw\u2019ekisasi bwe<br \/>\nlugenda,ensonda ye nju nga bw\u2019eweta,nabyo bwe byagendera ddala okutuuka<br \/>\nemmanju.Wano nno natandika okwewuunya ebita ebyo byonna omulimu gwabyo;aaaa<br \/>\nWaddanga erinnya lye lyamutuuka,kale omwenge gwe yayiisana mu bita ebyo<br \/>\nyagutwalanga wa?Anti yanywanga munywe.<br \/>\nNagenda mbalaamiriza ku lusebenju nga bw mbala ebita ebyo mmanye obungi<br \/>\nbwabyo.Nali mpeta bwenti ku nsonda ey\u2019emmanju ne ndaba omuntu eyali atudde ku <\/p>\n<p>6<br \/>\nmugogo<br \/>\nng\u2019ayota<br \/>\nakasendabazaana.Eno<br \/>\neyali<br \/>\nennyumba<br \/>\nyali<br \/>\nakubyeyo<br \/>\namabega,ng\u2019ataddeko olugoye .olw\u2019obutayagala kweyonoonera ntegeka yange,saalinda<br \/>\nkumwetegereza kusinga awo,si kulwa nga andaba.okuva awo natambula buggererggere.<br \/>\nBwe natuuka mu luggya emisinde ne giddi ana.Pirya,pirya,pirya,pirya,ekiwummulo<br \/>\nku muluka.Nasanga owoomuluka ali awo mu luggya anuusa bugolo nga bw\u2019akuba<br \/>\nemyasi egy\u2019okumukumu.yasanyukanga nnyo buli lwe yandabangako.Kubanga<br \/>\nyamanyanga nti nnina eby\u2019okumseetulira.Mange saamulumyanga era nga nga<br \/>\nmmumalirayo buli kye nalabanga nga kisaanidde okumubuulira.Bwe  amba bwentyo<br \/>\nsigamba nambuuliranga buli kimu.waliwo bye nalabanga nga bya kyama.  <\/p>\n<p>BIKOMYE WANO<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>KAMSSA JOINT MOCK EXAMINATIONS LUGANDA (Okukyusa, Emboozi, Okusoma bwiino n&#8217;okufunza) Olupapula Olwokubiri Essaawa Ssatu EBIGOBERERWA: \u2022Olupapula luno lugabanyiziddwamu ebitundu bina: A, B,C ne d \u2022Ebitundu A,Cne D bya buwaze. \u2022Mu kitundu B oweereddwa eby\u2019okulondako by\u2019oyagala okuddamu. \u2022Fuba oddemu nga bwolagiddwa mu buli kitundu \u00a9 2022 Kampala Integrated Secondary Schools\u2019 Examinations Bureau Turn Over 1 EKITUNDU [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[130],"tags":[],"class_list":["post-2443","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-luganda-past-papers"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2443","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2443"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2443\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2443"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2443"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2443"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}