{"id":2413,"date":"2026-05-20T14:44:41","date_gmt":"2026-05-20T14:44:41","guid":{"rendered":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/uncategorized\/nnakasigirwa-pronouns\/"},"modified":"2026-05-20T14:44:41","modified_gmt":"2026-05-20T14:44:41","slug":"nnakasigirwa-pronouns","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/learn-luganda-grammar\/nnakasigirwa-pronouns\/","title":{"rendered":"NNAKASIGIRWA (PRONOUNS)"},"content":{"rendered":"<p>NNAKASIGIRWA (PRONOUNS)<br \/>\nNnakasigirwa ky\u2019ekigambo ekisigira oba ekiyimirirawo ku bw\u2019erinnya ly\u2019omuntu oba ekintu<br \/>\nokugeza ffe. Mmwe ggwe, nze, mu, ba, ye, ku, bo Weetegereze ekigambo Nakasigirwa kiva<br \/>\nmu kusigira ekitegeeza nti wabeerawo omulala addidde munne mu bigere<br \/>\nEBIKA BYA NNAKASIGIRWA<br \/>\nMu luganda tulinamu Nakasigirwa ez\u2019enjawulo era nga ze zino<br \/>\nI.<br \/>\nEzoobuntu (personal pronouns)<br \/>\nII.<br \/>\nEzoobwannannyini (possessive pronons)<br \/>\nIII.<br \/>\nEndazi (demonstrative pronouns)<br \/>\nIV.<br \/>\nEmbuuzi (interrogative pronouns)<br \/>\nV.<br \/>\nEntabaluganda (relative pronouns)<br \/>\nEzoobuntu (personal pronouns)<br \/>\nZino ziyimirirawo ku bw\u2019omuntu era nga zaawulwamu ebika bina (4)<br \/>\na) Nnakasigirwa ezoobuntu ezeemala<br \/>\nZino bwe ziba nga zikozeseddwa mu mboozi zibeera nga ziyimirirawo ku bwazo era zisobola<br \/>\nokuwa amakulu ne bwe zibeera mu mboozi oba sentensi okugeza bo, mmwe, ffe,<br \/>\n\u2022 Eby\u2019okulabirako<br \/>\n\u2022<br \/>\nGgwe watuyise ne tuva ku byetukola.<br \/>\n\u2022<br \/>\nSinga teyabadde ye kutuvuma, tetwandimukubye.<br \/>\n\u2022<br \/>\nNze nnamugambye abireete wano.<br \/>\nb) Nakasigirwa ezoobuntu eziteemala<br \/>\nMu luganda tulinamu Nakasigirwa Zino  tezisobola kuyimirirawo zokka okuggyako  nga<br \/>\nzikozeseddwa mu mboozi oba sentensi okugeza a-, o-, ku-, mu-, -n-, -ku-<br \/>\nNakasigirwa zino eziteemala zaawulwamu emirundi ebiri<br \/>\ni.<br \/>\nEnkozi: zino zibeera ziraga omuntu akola (subject ) ekikolwa era ze zino<br \/>\n Eby\u2019okulabirako<br \/>\n\u2756<br \/>\nNdya emmere ewooma<br \/>\n\u2756<br \/>\nOyagala kutukola ki mwana wattu? \u2756 Nayiga ayimba bulungi nnyo.<br \/>\n\u2756<br \/>\nTumulabye ng\u2019ava ku luzzi. \u2756 Abaana babatutte nga bali bubi. ii.  Ezikolebwako:<br \/>\nzino ziraga omuntu abeera akolebwako ekikolwa (object) era ze zino;<br \/>\nEby\u2019okulabirako<br \/>\n\u25aa<br \/>\nBabakubye nga baluddeyo ebweru.<br \/>\n\u25aa<br \/>\nAmutuze era n\u2019afiirawo.<br \/>\n\u25aa<br \/>\nYatugulira ebirabo bingi bwe twayita ebibuuzo. \u25aa Ggwe onkubye olweyo mu mutwe.<br \/>\nNnakasigirwa ezoobwannannyini(possessive pronouns)<br \/>\nZino zibeera ziraga omuntu alina obuyinza ku kintu okugeza \u2013ange,        -affe, -o, -e, -abwe,<br \/>\n-ammwe.  <\/p>\n<p>Asooka (1st person)<br \/>\n-ange    <\/p>\n<p>-affe<br \/>\nOwookubiri (2nd person)<br \/>\n-o  <\/p>\n<p>-ammwe<br \/>\nOwookusatu (3rd person)<br \/>\n-e  <\/p>\n<p>-abwe<br \/>\nEby\u2019okulabirako<br \/>\nGenda ondeetere ensawo yange yokka Mugambe akuwe ku  yiye owandiiseeko Amaato ago<br \/>\ngaabwe gonna.<br \/>\nTwabadde tumuwadde ku byaffe naye teyabizzizza.<br \/>\nNnakasigirwa endazi(demonstrative pronouns)<br \/>\nZino zikozesebwa okulaga wekiri era za mirundi essatu era nga ze zino  <\/p>\n<p>i.<br \/>\nEraga ekintu ekiri okumpi n\u2019ayogera era eragibwa n\u2019ennyingo<br \/>\n\u2013no okugeza<br \/>\n\u2022<br \/>\nBano bonna abali wano twabayise ggulo.<br \/>\n\u2022<br \/>\nBano balina ekyejo okusinga ku ba Kayemba.<br \/>\n\u2022<br \/>\nEkitabo kiri wano<br \/>\nii.<br \/>\nEziraga ekiri okumpi ne gwe balaga so nga ate kiri wala n\u2019oyo alaga era alagibwa<br \/>\nn\u2019ennyingo eya \u2013o okugeza<br \/>\n\u2022<br \/>\nEyo gy\u2019oleese tewandiika bulungi.<br \/>\n\u2022<br \/>\nGenda omugambe akuwe obwo bwe butyo.<br \/>\n\u2022<br \/>\nWabula ako kewamuwa katonnya. iii.<br \/>\nEziraga ekintu ekiri ewala wa bombi<br \/>\n(alaga ne gwe balaga). Eno eragibwa n\u2019ennyingo eya \u2013li okugeza \u2022 Kiri kye mmutumye kijja<br \/>\nkukola bulungi.<br \/>\n\u2022<br \/>\nOli gwe twatumye anaatera okudda.<br \/>\n\u2022<br \/>\nNdeetera kali ke njagala.<br \/>\nNnakasigirwa ezibuuza\/ embuuzi (interrogative pronouns)<br \/>\nZino ziwandiikibwa singa sentensi ebaamu okubuuza. Zino ziba zibuuza ekifo, obudde,<br \/>\nensonga, oba omuwendo gw\u2019ekintu era ze zino Wa?   Tya?   Ddi?    Ani?     Lwaki?<br \/>\nMmeka?<br \/>\nEby\u2019okulabirako<br \/>\n\u25aa<br \/>\nLwaki oyambadde olugoye olwo?<br \/>\n\u25aa<br \/>\nOkomawo ddi ewaka?<br \/>\n\u25aa<br \/>\nAni akukubye?<br \/>\n\u25aa<br \/>\nBameka abaagala engoye?<br \/>\nWeetegereze<br \/>\nWaliwo sentensi ezimu ezibuuza wadde nga temuli nakasigirwa zibuuza okugeza<br \/>\n-onoolya amatooke?<br \/>\n-oyo mwana y\u2019akaaba?<br \/>\n-obadde olya kasooli?<br \/>\nNnakasigirwa entabaluganda (relative pronouns)<br \/>\nEno nakasigirwa eba ereetawo oluganda oba enkolagana wakati w\u2019erinnya n\u2019ekikolwa.<br \/>\nErinnya liyinza okuba nga lye likola ekikolwa oba ng\u2019ekikolwa kikolebwa ku lyo lye nnyini<br \/>\nokugeza bye, kye, ge, lwe, ze, be<br \/>\nNnakasigirwa entabaluganda zaawulwamu emirundi esatu era nga gye gino<br \/>\na.<br \/>\nEntabaluganda enkozi<br \/>\nb.<br \/>\nEntabaluganda ekolebwako<br \/>\nc.<br \/>\nNnakasiba<br \/>\nEntabaluganda enkozi<br \/>\nEno ebeera ereetawo oluganda oba enkolagana wakati w\u2019erinnya erikola ekikolwa<br \/>\nn\u2019ekikolwa ekikolebwako. Nakasigirwa entabaluganda enkozi egattibwa ku kikolwa<br \/>\nn\u2019eyongera amaanyi mu linnya<br \/>\nEby\u2019okulabirako<br \/>\ni.<br \/>\nOmwana akaaba ekiro gwe baleese.<br \/>\nii.<br \/>\nAbasomesa abakubye Abaana abo bagenze. iii.<br \/>\nOguwala ogutuleekaanira<br \/>\nmugufulumye. iv.<br \/>\nAgalenzi agabbya ge batutte.  <\/p>\n<p>Entabaluganda ekolebwako  <\/p>\n<p>Zino ziba zireetawo oluganda wakati w\u2019erinnya erikolebwako ekikolwa n\u2019ekikolwa<br \/>\nekikolebwa. Nakasigirwa entabaluganda enkozi egattibwako ku kikolwa n\u2019eyongera amaanyi<br \/>\nmu linnya..<br \/>\nEby\u2019okulabirako<br \/>\ni.<br \/>\nAbaana be walabye babbi. ii.  Omuti gwe watemye gugudde. iii.<br \/>\nEbikajjo by\u2019oleese<br \/>\nbabatutte. iv.  Omwana gw\u2019okubye akaaba nnyo.<br \/>\nNNAKASIBA<br \/>\nKino kiba kigambo ekyongera okuleetawo oluganda wakati w\u2019erinnya n\u2019ebigambo ebirala.<br \/>\nWabula yo ebeera eyongera amaanyi mu kyogerwako era n\u2019okumalawo okubuusabuusa.<br \/>\nEby\u2019okulabirako<br \/>\ni.<br \/>\nAmatu ge basazeeko. ii.<br \/>\nOmuti gwe gugudde.<br \/>\n iii.<br \/>\nEnkoko z\u2019ompadde ze babbye.<br \/>\nWeetegereze<br \/>\nSisnga Nnakasigirwa entabaluganda ekolebwako eri mu sentensi emu ne Nnakasiba, bulijjo<br \/>\nentabaluganda ekolebwako y\u2019esooka, olwo ne kuddako nnakasiba okugeza<br \/>\nEnkoko ze baaleese ze batutte.<br \/>\nAmagi ge bamuwadde ge gaatise.<br \/>\nNNAKASIGIRWA EZIGGUMIZA\/ ENZIGUMIZI<br \/>\nZino zibeera ziggumiza ekyo ekiba kyogerwako n\u2019olwekyo ziba zoongera amaanyi ku linnya<br \/>\neryogerwako  mu sentensi oba erigukulembedde.<br \/>\nEby\u2019okulabirako<br \/>\ni.<br \/>\nEnnyumba yo y\u2019etonnya. ii.  Abaana bo be bakubye empi. iii.<br \/>\nAmagumba go ge<br \/>\nganfumise.<br \/>\nNnakasigirwa ezoobuntu ezeemala zonna zisobola okukola ng\u2019enzigumuzi okugeza<br \/>\n\u2756<br \/>\nGgwe obbye ebinyeebwa byange. \u2756 Nze mmuwadde obugatto obwo.<br \/>\n\u2756<br \/>\nMmwe mubadde mutuleekaanira.<br \/>\nOKWEGEZAAMU<br \/>\nSaza ku nakasigirwa eziri mu sentensi zino era oluvannyuma ozituume amannya gaazo.<br \/>\n1.<br \/>\nOmwana waffe twamusanze mulwadde.<br \/>\n2.<br \/>\nAkatabo ako kalian eddiba eddungi.<br \/>\n3.<br \/>\nEttaala gye tuleese egaanye okwaka.<br \/>\n4.<br \/>\nEkkalaamu ye tewandiika bulungi era ngimuddizza.<br \/>\n5.<br \/>\nOmuntu gwe mwagenze okulaba yabadde wamyaka emeka?<br \/>\n6.<br \/>\nTumugambye atwesonyiwe.<br \/>\n7.<br \/>\nAkambe kano tekasala bulungi.<br \/>\n8.<br \/>\nOmwana we tayagala ku muwulira ng\u2019akaaba.<br \/>\n9.<br \/>\nMuleete wano  ndabe ekimuluma.<br \/>\n10.<br \/>\nOlugoye lwayuzizza terubadde lulwe.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>NNAKASIGIRWA (PRONOUNS) Nnakasigirwa ky\u2019ekigambo ekisigira oba ekiyimirirawo ku bw\u2019erinnya ly\u2019omuntu oba ekintu okugeza ffe. Mmwe ggwe, nze, mu, ba, ye, ku, bo Weetegereze ekigambo Nakasigirwa kiva mu kusigira ekitegeeza nti wabeerawo omulala addidde munne mu bigere EBIKA BYA NNAKASIGIRWA Mu luganda tulinamu Nakasigirwa ez\u2019enjawulo era nga ze zino I. Ezoobuntu (personal pronouns) II. Ezoobwannannyini (possessive [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[129],"tags":[],"class_list":["post-2413","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-learn-luganda-grammar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2413","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2413"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2413\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2413"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2413"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aznimi.com\/luganda\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2413"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}